Eerst praten voorkomt vaak een gang naar de rechter, vindt minister Donner.

Minister Donner van justitie wil dat burgers minder snel naar de rechter en in plaats daarvan hun conflicten oplossen met hulp van een bemiddelaar, schreef hij gisteren in een brief aan de Tweede Kamer. Er komt een grote voorlichtingscampagne die burgers vertrouwder moet maken met bemiddeling, ofwel mediation.

Volgens Donner heeft de bemiddeling veel voordelen. Geschillen kunnen zonder tussenkomst van rechters sneller worden opgelost. Dat kan burgers geld schelen. Rechters en rechtbanken worden ontzien, en burgers zijn vaak tevredener over de uitkomst. Donner stelt voor volgend jaar 5,2 miljoen euro beschikbaar om de bemiddeling op grotere schaal van de grond te krijgen. Bureaus voor rechtsbijstand en rechtbanken moeten burgers vaker gaan doorverwijzen.

De afgelopen jaren is er al druk geëxperimenteerd met de bemiddelaars. Noem een onderwerp, en er is een mediator voor. Een mediator bij echtscheiding is het meest bekend, maar er zijn ook bemiddelaars bij arbeidsconflicten, burenruzies, maar ook in milieuzaken die de Raad van State doorgaans behandelt, consumentenzaken en zelfs de kerken werken met een Church-mediator, al zal daar ook best een mooi Nederlands woord voor bestaan.

Sinds 1999 wordt er ook binnen en buiten de rechterlijke macht gewerkt aan de opzet van mediation. Van de eerste 499 zaken is 62 procent via de zogeheten mediator opgelost. De resultaten van de proef bij vijf rechtbanken zijn zo positief, dat Donner dit middel nu landelijk wil invoeren, in 2007. Maar wat is mediation nou eigenlijk? Op de site www.rechtspraak.nl is te lezen dat in bijna elk conflict een oplossing verscholen ligt die voor alle partijen aanvaardbaar of zelfs aantrekkelijk is. Bij mediation proberen de partijen via de bemiddeling van een onafhankelijke derde (de mediator) tot die oplossing te komen. De mediator is getraind in het leiden en begeleiden van onderhandelingen en kan schijnbaar vastgelopen conflicten weer in beweging krijgen.

De deelname aan de mediation is geheel vrijwillig. De weigering van de mediation heeft dus geen invloed op het proces dat vervolgens voor de rechter moet worden uitgevochten. Maar als ruziënde burgers eenmaal voor bemiddeling hebben gekozen, is de mediation niet vrijblijvend: de partijen moeten echt aan de slag op tot een oplossing te komen.

Alle aanwezigen bij de mediation zijn verplicht tot geheimhouding, dat geldt ook voor de eventueel ingeschakelde adviseurs en advocaten. Tijdens de eerste bijeenkomst wordt de procedure besproken en vervolgens een overeenkomst getekend waarin de taken en verplichtingen van alle betrokkenen vastgelegd. De mediator is gehouden aan allerlei gedragsregels. Hij moet onafhankelijk zijn, neutraal,hij heeft geheimhoudingsplicht en moet voortvarend optreden.

De mediator kan op eigen houtje of op verzoek van de deelnemers besluiten om partijen voor een afzonderlijke 'biecht'

uit te nodigen. Hoeveel gesprekken er over welke periode worden gevoerd, hangt af van de situatie. De meeste mediations zijn binnen vier weken afgerond en langer dan drie maanden is een uitzondering. Partijen óf de mediator kunnen op elk moment besluiten te stoppen met de mediation. Als er al sprake is geweest van tussenkomst van een rechter, kan de zaak worden terugverwezen, zodat de gewone procedure woordt voortgezet. Is er wel een overeenkomst bereikt, dan wordt de oplossing vastgelegd in een overeenkomst.

Een rechter kan tijdens een zitting naar de mogelijkheid van bemiddeling verwijzen, maar burgers kunnen ook zelf het initiatief nemen, bij het begin van de zitting, of al daarvóór. Burgers kunnen er ook voor kiezen het helemaal niet tot een juridische procedure te laten komen. Via gespecialiseerde advocaten-of notariskantoren en psychologen kunnen partijen ook privé de bemiddeling aanvragen.

Het mediationproces zelf kent vier fasen. In de eerste fase neemt de mediator de spelregels met de partijen door. In de tweede onderzoekt hij met beide partijen de belangen, zorgen en wensen die achter de standpunten schuilgaan. Er wordt dan ook duidelijk welke belangen geheel of gedeeltelijk verenigbaar zijn en welke niet. Als deze fase goed verloopt zijn aan het eind hiervan de partijen onderhandelbaar en kan de mediator in de volgendefase zich wat meer op de achtergrond houden. Vervolgens komen alle opties voor een oplossing of compromis op tafel, en daaruit wordt uiteindelijk de beste gekozen. De overeenstemming wordt dan neergelegd in een overeenkomst.

Mediation kan om verschillende redenen zinvol zijn. Het soort zaak is niet bepalend voor de uitkomst van de mediation. De basisvoorwaarde is dat partijen bereid zijn met elkaar te onderhandelen om tot een oplossing te komen. Er zijn persoonlijke argumenten vóór mediation. Bij mediation is de kans op behoud of herstel van de zakelijke of persoonlijke relatie groot. Er is na afloop geen winnaar of verliezer, maar een overeenkomst waar beide partijen tevreden over kunnen zijn. Maar ook de emotionele betrokkenheid kan een reden voor mediation zijn. De emoties in het conflict komen meestal voort uit communicatieproblemen met de andere partij, en kunnen de eigenlijke oorzaak van het conflict zijn. Een rechter heeft daarvoor geen oog. Verder kunnen partijen vanwege de privacy opzien tegen een openbare zitting: mediation is vertrouwelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden