'Eerst is er de nostalgie, dan ontstaat de hoop'

reportage 'Joegoslaven' komen bij elkaar om vader des vaderlands te eren

BELGRADO - Josip 'Joska' Broz is tevreden. Duizenden mensen uit alle landen van voormalig Joegoslavië zijn op komen dagen om zijn grootvader te eren. Josip Broz 'Tito', maarschalk, president en vader des vaderlands van socialistisch Joegoslavië is misschien wel populairder dan op enig ander moment sinds 'zijn' land uiteenviel.

De bijeenkomst is een bonte cocktail van communisten, federalisten en bovenal jong en oud. Een gedecoreerde bejaarde uit Bosnië schudt enthousiast de hand van een Servisch meisje met vuurrood geverfd haar. Weemoed naar Joegoslavië is wat hen bindt, of ze het in 1990 verdwenen land nu hebben meegemaakt of niet.

"Het leven was toen tien keer beter", becijfert Milan Petkovic als hij zijn huidige pensioen met dat van zijn vader vergelijkt. De lage levensstandaard is vandaag de dag in alle landen van voormalig Joegoslavië kopzorg nummer één, en veel mensen zijn teleurgesteld in wat afscheiding en kapitalisme de afgelopen twintig jaar hebben gebracht.

"Het wordt ieder jaar slechter, en deze bijeenkomst wordt ieder jaar groter", zegt Josip Broz. "Deze nostalgie is het begin, straks komt de hoop voor de toekomst."

Manifestaties als deze werden lange tijd meewarig bekeken, alsof de inventaris van een museum in de open lucht werd gezet. Maar na jaren van stug volhouden zien de 'Joegoslaven' hun tijd gekomen. Verhokking en nationalisme waren een overgangsperiode, zeggen ze, en de tijd is rijp voor nieuwe samenwerking tussen de landen. Alle regeringen willen lid worden van de Europese Unie, en dat geeft een nieuwe dynamiek. De relaties tussen de landen, hoewel moeizaam, zijn inmiddels beter dan ze in jaren geweest zijn.

"Dit proces zet door", zegt Broz stellig. "We houden de grenzen, we stichten heus geen nieuw land. Maar mensen zullen steeds meer beseffen dat we wel moeten samenwerken om een beter leven te realiseren, vooral op economisch terrein."

Op het podium is het een komen en gaan van delegaties die hun estafettestafje aanbieden, een door Tito in gang gezette traditie (zie kader). "Ik heb een simpele boodschap: éénheid en broederschap in alle landen van Joegoslavië", roept een man. "Er is geen alternatief!"

Dat alternatief was altijd 'Brussel', maar de twijfel over de Europese droom neemt hand over hand toe.

Waar EU-ambities wellicht de belangrijkste motor waren achter de huidige toenadering, is het tegelijk ook EU-scepsis die deze mensen sterkt in hun federalistische overtuiging.

"Joegoslavië was beter dan de EU", zegt Franc Horvat uit Slovenië. Het bezoek aan Tito's graf combineert hij met een concert van de Titoïstische zanger Djordje Balasevic. Horvat heeft in ieder geval ervaring met beide. Als 35-jarige groeide hij op in het voormalige Joegoslavië, en sinds 2005 is zijn land EU-lid. De Servisch-Kroatische taal leerde hij op school, en hij spreekt het graag, met een vet Sloveens accent.

"Het is voor mij nog steeds natuurlijk om Joegoslavië als mijn land te zien, zo denken ook al mijn vrienden erover." Is dat realistisch? "Wie weet. We kunnen in ieder geval leren van het verleden."

Die hoop is aan de gepensioneerde Milan Petkovic niet besteed. "We zijn in transitie, maar dat was het Romeinse Rijk ook", zegt hij droog. "En dat duurde duizend jaar."

De estafettetraditie van maarschalk Tito
Ieder jaar hield voormalig Joegoslavië een estafetteloop, waarbij mensen uit alle deelrepublieken een zelfgemaakt stafje naar Belgrado brachten. De loop mondde uit in een grote parade in een voetbalstadion op 25 mei, de 'dag van de jeugd' waarop gemakshalve ook de verjaardag van de Joegoslavische leider Tito werd gevierd.

Tito nam de stokken in ontvangst en hield een gloedvolle toespraak over de toekomst van Joegoslavië.

Tegenwoordig is het improviseren. De stadionceremonie is afgeschaft en de estafetteloop is een particuliere aangelegenheid. De stafdragers lopen nu langs Tito's graf, dat op een steenworp afstand in het Joegoslavisch museum ligt. Hun stafjes worden opgeslagen in het museum, maar niet tentoongesteld zoals die van de officiële parades van vóór 1990. Dat weerhoudt mensen er niet van mee te doen. De ceremonie trok zaterdag duizenden deelnemers.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden