déjà vu

Eerst een orkaan, daarna een volgende vijand

Een Engelse gravure van De Grote Orkaan van 1780. Beeld RV

Nauwelijks van de schrik bekomen noteerden inwoners van het eiland Sint Eustatius in het najaar van 1780 over wat hen was overkomen.

"Kortelijks heeft het den Heere behaagt ons een klijne schets van zijn Almagt te tonen, wij hebben hier van den 12 tot d'22ste october deses jaares een zeer onstuijme wint & hooge zee gehadt alwaar veel huijsen & packhuijsen door vernielt zijn geworden ja selfs veele vaartuygen & menschen bij omgekomen."

Een ander schreef: "Den volgenden nacht woei het met verdubbelde hevigheid en werd elk huis weggezweept; slechts de forten, kasernen, hospitaal, kathedraal en vier kerken bleven over. Tusschen de vier duizend en vijf duizend personen worden verondersteld het leven te hebben verloren."

Orkanen kwamen in de achttiende eeuw als een verrassing. Waarschuwingssystemen bestonden nog niet. Categorieën om hun kracht aan te geven waren er evenmin. Mensen in en rond het Caribisch gebied waren nog meer dan vandaag de dag, zoals nu met de orkanen Harvey (Texas) en Irma (onder meer Bovenwindse Eilanden en Florida), overgeleverd aan de elementen.

Verloren handelswaar

Het moederland, Nederland, bleef lang in het ongewisse over de ramp die zich had voltrokken op een deel van zijn bezittingen in de West. Berichten verspreidden zich destijds niet sneller over de wereld dan schepen konden varen. Midden januari 1781, twee maanden na de rampzalige gebeurtenissen, publiceerden Nederlandse kranten lijsten van schepen die verongelukt of beschadigd waren geraakt tijdens de storm. Vooral de verloren gegane handelswaar hield de couranten van die dagen bezig: zoveel koffie, zoveel vaten suiker, zoveel balen katoen. In dezelfde berichten werd nog gemeld dat volgens een ontvangen brief St. Eustatius maar weinig te lijden had gehad. Terwijl het bovenwindse eiland juist tot de zwaarst getroffen gebieden behoorde.

De orkaan liet van 9 tot en met 16 oktober 1780 een vernietigend spoor achter in het Caribisch gebied. Barbados was als eerste aan de beurt. Exacte metingen ontbreken, maar mogelijk werden windsnelheden van rond de 320 kilometer per uur bereikt. De storm nam daarna iets in kracht af, maar hield nog altijd vernietigend huis op volgende eilanden. Waarschijnlijk vielen in totaal 20.000 tot 24.000 dodelijke slachtoffers. De geschiedenisboeken spreken nog steeds - met ontzag- van de Grote Orkaan, de grootste in het gebied ooit.

De ramp voltrok zich in een tijd waarin het toch al onrustig was in het gebied, vanwege de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog. Sommigen zagen in de orkaan een straf van God, een aanmaning om de strijd te staken.

Het begin van de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog

Maar de Engelsen piekerden daar niet over. Sint Eustatius, verreweg de belangrijkste van de drie Bovenwindse Eilanden waarover Nederland de scepter zwaaide, was in de ogen van Londen een van de belangrijkste doorvoerhavens voor wapens en andere waren richting de rebellerende Amerikanen. De Engelsen kozen juist nu voor een vlucht vooruit. In december 1780 verklaarden ze de Republiek tot vijand, het begin van de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog.

Nog voordat Nederland goed en wel in de gaten hadden welke schade de orkaan van oktober had aangericht, veroverden de Engelsen in februari 1781 Sint Eustatius, Saba en Sint Maarten. Tot meer dan een paar schotenwisselingen kwam het niet. Geconfronteerd met een groot Engels machtsoverwicht, kozen functionarissen van de West-Indische Compagnie voor overgave. De bezetter maakte zich meester van miljoenen ponden aan goederen en trad vooral hardvochtig op tegen de joodse inwoners van Sint Eustatius.

Eind 1781 veroverden de Fransen (ook in oorlog met de Engelsen) het eiland. In 1784 gaven ze het terug aan de Nederlanders. Maar de onrust hield ook daarna aan, met alle kwalijke economische gevolgen van dien voor een gebied dat door de orkaan toch al verzwakt was.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden