Eerst de oorlog, toen de berg

Dat een Britse oorlogsveteraan, George Mallory, de Mount Everest wilde bedwingen was geen toeval

'Davis' prachtige verteltrant en zijn grote kennis van zaken maken dit tot een onweerstaanbaar mooi boek'

De Eerste Wereldoorlog en de bedwinging van de Mount Everest hebben op het eerste oog niets met elkaar te maken. De Canadese schrijver Wade Davis toont in 832 overrompelende pagina's aan dat er wel degelijk een verband is.

Begin jaren twintig van de vorige eeuw probeerden 26 Britse bergbeklimmers via drie expedities de top van de hoogste berg ter wereld te bereiken; van hen hadden er twintig gevochten in de Grote Oorlog, zoals de oorlog heette voordat de Tweede begon. Ze hadden aan het front in België en Frankrijk de gruwelijkste dingen meegemaakt. Daardoor waren ze gehard, zowel moreel als lichamelijk, en konden ze de onmogelijkste uitdagingen aan, zoals de verschrikkingen die gepaard gaan met de klim van de 8848 meter hoge berg. Of, zoals de auteur het omschrijft: de catastrofe van de Eerste Wereldoorlog voerde naar de geëxalteerde glans van de Everest.

Davis citeert de Nieuw-Zeelandse historica Joanna Bourke die stelt dat na deze oorlog de anonimiteit van de dood in de loopgraven en de eindeloze beelden van verminkte lichamen symbool kwamen te staan voor de ontmanning van een natie, Groot-Brittannië. "De Everestexpedities gaven voor korte tijd weer betekenis en mannelijkheid aan woorden als 'eer' en 'offer' en boden daarmee een belofte van herstel", aldus Davis.

Hoofdpersoon in zijn boek is oorlogsveteraan George Mallory die aan alle drie de expedities heeft meegedaan. Bij de laatste, die van 1924, hebben hij en z'n medeklimmer Sandy Irvine mogelijk als eersten ter wereld de top bereikt. Dat zullen we nooit weten, want het duo verongelukte vlak onder de top. De grote vraag was en blijft of ze bezig waren met de afdaling, of nog met de beklimming - Wade Davis neigt met een keur van argumenten naar de laatste optie. "Hun verdwijning zou een obsessie worden voor de natie en uitgroeien tot het grootste raadsel in de geschiedenis van de bergsport."

Pas in 1999 werd het lichaam van Mallory gevonden (naar dat van Irvine wordt tot op de dag van vandaag gezocht) dat door de eeuwige vrieskou op zo'n hoogte nog in vrij goede staat verkeerde. Toen hadden al honderden de Mount Everest beklommen - de eersten waren de Nieuw-Zeelandse ontdekkingsreiziger Edmund Hillary en de Nepalese sherpa Tenzing Norgay in 1953.

George Mallory stond bekend als een hoogbegaafde, mooie man met een 'ernstige, prachtige tenorstem', die katachtig lenig was. Hij was zo atletisch dat-ie eigenlijk niet kon vallen, 'al zou hij het willen'. Dat gebeurde toch. Zijn laatste tocht, met al z'n ontberingen, is op zichzelf al het lezen van dit indrukwekkende boek waard. Maar er is zoveel meer. Davis beschrijft ook meeslepend hoe de Engelsen van hun aanwezigheid in Brits-Indië gebruikmaakten om de Mount Everest, gelegen op de grens van Nepal en Tibet, te ontsluiten voor bergbeklimmers. Daartoe waren decennialang talloze diplomatieke en militaire missies nodig, en taaie onderhandelingen met de Russen, de Chinezen, de Tibetanen en de Nepalezen. De auteur doet er uitgebreid verslag van. De grap was destijds dat het Britse Rijk al zo immens was (de zon ging er immers nooit onder) dat het in oppervlakte niet groter kon worden en dus wel de hóógte in moest gaan.

Een hoofdstuk verder geeft Davis een prachtig beeld van het milieu waaruit Mallory voortkwam. Hij werd geboren in een domineesgezin, studeerde geschiedenis in Cambridge en ontmoette daar studiegenoten met klinkende namen uit de Britse elite. Onder hen was de man die later een befaamd econoom zou worden: John Maynard Keynes, net als Mallory een verdienstelijk roeier en enthousiast bergbeklimmer. Het was nu eenmaal moeilijk in Cambridge onder intellectuelen te verkeren "zonder daar iemand tegen te komen die klom of klimmersbloed had". Er werden in deze universiteitsstad vriendschappen voor het leven gesloten, en niet alleen platonisch: Mallory, die later trouwde en met zijn vrouw drie kinderen kreeg, had er, net zoals veel van zijn medestudenten, homoseksuele ervaringen.

Na zijn studie gaf Mallory les op een middelbare school. Een van z'n leerlingen was Robert Graves met wie hij bevriend raakte en die later een beroemd schrijver en dichter zou worden. Van zijn hand is de klassieker 'Good-Bye to All That' (vertaald als 'Dat hebben we gehad') waarin hij op een beklemmende manier zijn afgrijselijke ervaringen uit de Eerste Wereldoorlog vertelt.

Maar Wade Davis kan er ook wat van, al heeft hij de oorlog zelf niet meegemaakt. Zeker aan het begin van het boek spat de ellende van de pagina's af. Het is soms te gruwelijk om te lezen hoe soldaten door granaten letterlijk uit elkaar werden gereten en hoe weerzinwekkend de gevolgen van een shellshock konden zijn.

Weer zo'n honderd pagina's verder behandelt Davis de kwestie waarom mensen in vredesnaam aan zo'n barre tocht naar het dak van de wereld beginnen. Dat vergt meer ruimte dan het korte antwoord dat Mallory ooit gaf: 'Because it's there!' Omdat die er nu eenmaal is.

Door die voortdurende wisseling van genres en thema's, van serieus tot lichtvoetig, de onverwachte combinaties die de schrijver aanbrengt, zijn prachtige verteltrant, de kennis van zaken die hij aan de dag legt, z'n enthousiasme voor de bergsport (Davis is zelf klimmer) en zijn vermogen mensen tot leven te brengen die al lange tijd dood zijn, is dit een onweerstaanbaar mooi boek geworden. Dat bovendien gebaseerd is op een indrukwekkende hoeveelheid bronnen: de geannoteerde bibliografie omvat maar liefst tachtig pagina's.

En het is ook nog eens prima vertaald. Wat wil een mens nog meer?

Co Welgraven

Wade Davis: Mallory, De Eerste Wereldoorlog en de verovering van de Mount Everest.

(Into The Silence. The Great War, Mallory and the Conquest of Everest)

Vertaald door Auke van den Berg, Mieke Hulsbosch, Pon Ruiter en Wilfried Simons.

De Bezige Bij, Amsterdam; 832 blz. € 34,90

Wade Davis (Vancouver, 1953) is fotograaf, schrijver, antropoloog en etnobotanist (bestudeert de relatie tussen mens en plant). Hij heeft talloze films, documentaires, boeken en artikelen op z'n naam staan, won met zijn werk vele prijzen en kreeg ook een handvol eredoctoraten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden