Eerst de macht, dan principes

Wilders krijgt historische invloed via een gedoogakkoord. Niets om paniekerig over te worden, want het CDA heeft hem in de tang. Of is het juist een ontkenning van de eigen, religieuze wortels.

Politiek gaat om macht. Partijen zijn daarvoor het instrument, en partijen zijn daarmee machtsinstrumenten. Dat geldt voor het CDA niet anders dan voor andere partijen. Veel ’mastodonten’ en critici (Lubbers, Andriessen, Hirsch Ballin, Van Agt) lijken dat in de aanloop naar dit weekeinde te zijn vergeten. Hun eigen ’streken’ om de macht zijn met de mantel der liefde bedekt. Vanonder die behaaglijk beschutting geven ze nu hun gratuite commentaar op de formatie. Blijf er maar naast staan, adviseren zij. Laat deze (gif)beker aan u voorbij gaan.

Maar het is in de politiek niet altijd goed om te blijven steken in principiële argumenten. En gelukkig zijn zelfs de dissidenten voor rede vatbaar. Ferrier en Koppejan zullen zich schikken. Zij willen eerst weten hoe het congres verloopt, zeiden ze, voordat ze hun principiële standpunt formuleren. Zij zullen de gedoogsteun gedogen. Ook Klink bleek plooibaar. Zijn brief vol gewetensnood blokkeerde de onderhandelingen, Donner maakte dat proces weer vloeibaar door hem vrij eenvoudig uit zijn zetel te praten. De ’Bende van drie’ had zich principiëler kunnen opstellen door op te stappen en zo de minderheidsvariant duurzaam kunnen blokkeren. Maar zo principieel waren zij niet.

Het machtsbesef won het van de principes, en dat is een prijzenswaardige eigenschap voor deze politici. Is dat niet heel plat? Nee, hoor, macht gaat niet alleen over sturen en voor elkaar krijgen. Macht gaat ook over tegenhouden en blokkeren. Die ’negatieve macht’ vergeten alle gewetensbezwaarden steeds mee te nemen in hun ronkende analyses, en hun conclusie dat de CDA-deelname ontoelaatbaar is.

De mastodonten vrezen dat Wilders vanuit zijn gedoogpositie velen de wet kan voorschrijven. Hun beeld van de coalitie is plat en tweedimensionaal: de PVV-voorman is volgens hen in de gelegenheid gesteld om Neerlands gezonde verstand te gijzelen. Alsof het CDA machteloos moet toekijken hoe Wilders carte blanche krijgt om het polderlandschap om te ploegen. Onzin natuurlijk.

Het CDA staat niet aan de zijlijn, maar zit aan het stuur. Er staan wel anderen aan de zijlijn: Halsema, Roemer, Pechthold, Cohen. Hun partij moet maar zien waar ze kunnen bijsturen en waar ze aan de kant moeten springen. Meestal kijken ze toe, jaloers misschien, met pijn in hun buik. Zeker PvdA-leider Cohen, die alle varianten onderzocht wilde zien voordat hij weer aan de beurt wilde komen. Lubbers waarschuwde nog. Het ging Cohen om het principe. Had hij met meer machtsbesef geredeneerd en zich gericht op de macht, dan was de kans op een links kabinet groter geweest.

Het CDA moet dus meedoen. Die macht kreeg de partij door de versnippering onder het Nederlandse electoraat. Die macht leg je niet uit principe naast je neer, maar wend je juist aan om die principes te realiseren. Met een kleine K(l)ink in de kabel daargelaten, maakt het CDA zich dan ook op voor een zware taak: het morele en financieel-economische herstel van Nederland en het politiek-electorale herstel van de partij. Ze moeten de macht niet afweren, maar juist omarmen. Want zo plat is politiek soms gewoon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden