Eerst blufpoker, dan nieuwe Duitse coalitie

SPD en Groenen zetten hoog in voor hun gesprekken met Merkel

ANTOINE VERBIJ

BERLIJN - Morgen, bijna twee weken na de verkiezingen, beginnen in Berlijn de eerste echte onderhandelingen over een nieuwe regering. Dan praat een team rond Merkel eindelijk serieus met een team van de SPD. De kiezer heeft Merkels CDU tot een coalitie met de sociaal-democraten veroordeeld. Beide partijen schudden ondertussen hun kaarten.

In Berlijn ontvouwt zich een pokerspel. Want een 'grote coalitie' van CDU/CSU en SPD is niet de enige optie. Merkel zou zomaar met de Groenen een regering kunnen vormen. Die combinatie is al in een enkele deelstaat en een enkel stadsbestuur beproefd, zij het niet met al te veel succes, zoals de eclatante mislukking in Hamburg heeft bewezen.

Maar de Groenen zitten in de puree. Hun verkiezingsresultaat was een domper. Ze hadden gehoopt op een procent of 14 maar eindigden bij 8,4. Daar is iets hopeloos misgegaan en de vroegere partijleider Joschka Fischer benoemt dat in weekblad Der Spiegel haarfijn: het was fout om zich "strategisch tot een linkse koers te beperken".

Schuldige daaraan was vooral co-lijsttrekker Jürgen Trittin. De financieel specialist van de Groenen voerde campagne voor een belastingverhoging voor de rijken. Dat heeft de vermogende aanhang van de Groenen, een groeiend aandeel, afgeschrikt, meent Fischer. Trittin nam zijn verantwoording en trad terug.

Trittin was de eerste in een reeks van opzeggingen in de Groenen-top. Alleen zijn collega-lijsttrekker Katrin Göring-Eckardt houdt aan haar positie vast en wil fractievoorzitter worden. Na het teleurstellende verkiezingsresultaat streeft de partij naar verjonging. Maar ook het jongere kader heeft weinig fiducie in de gesprekken met Merkel en co.

Met enige nijd kijken de Groenen naar de gesprekken morgen tussen SPD en CDU/CSU. Ze waren immers de verkiezingen ingegaan met het doel samen met de SPD een regering te vormen. Dat is mislukt. Een linkse regering is alleen mogelijk met hulp van de Linkspartij, maar daarmee hebben beide partijen elke samenwerking uitgesloten.

De Linkspartij speelt daar op in. Wanneer 22 oktober het parlement in zijn nieuwe samenstelling bijeenkomt, is er waarschijnlijk nog geen regering. De Linkspartij wil dan een initiatiefwet indienen voor de invoering van een minimumloon, waar ook SPD en Groenen voorstanders van zijn. Wanneer die het voorstel niet steunen, blameren ze zichzelf.

Ook de lijsttrekker van de SPD, Peer Steinbrück, heeft zijn consequenties getrokken. Hij zegt geen hoge politieke functie meer te willen vervullen. Wel zal hij deel uitmaken van het team dat morgen de eerste oriënterende gesprekken met Merkels CDU gaat voeren.

Het belangrijkste gespreksthema zal immers Steinbrücks specialiteit zijn: financiën. Op de verlanglijst van de SPD staan belastingverhogingen. CDU en CSU zijn daar mordicus tegen. Maar de beoogde bondskanselier Merkel en haar voormalige minister van financiën Wolfgang Schäuble lijken niet helemaal ongevoelig voor de voorstellen.

Verder heeft de SPD een flinke lijst verlangens waarvan ze niet wil afzien: minimumloon, beperking van de huurverhogingen, volwaardige huwelijksrechten voor homo's, een vrouwenquotum in de top van berijven - allemaal punten waarmee met name conservatieve christen-democraten de grootste moeite hebben.

Dat worden taaie onderhandelingen. Een kolfje naar de hand van de taaiste der taaie onderhandelaars: Angela Merkel.

Kiesdrempel ter discussie
Het is niet omdat men zo'n medelijden heeft met de liberale FDP, die voor het eerst in haar bestaan niet in het parlement is vertegenwoordigd. Het is ook niet omdat men het zo jammer vindt dat de eurosceptische partij Alternative für Deutschland de kiesdrempel van 5 procent net niet heeft gehaald. Er zijn zwaarder wegende bezwaren tegen de kiesdrempel. Het belangrijkste bezwaar is dat één op de zes kiezers op een partij heeft gestemd die uiteindelijk niet in het parlement is terechtgekomen. Dat is uit het oogpunt van democratie een slechte zaak, vindt een aantal politicologen en rechtswetenschappers. Daardoor zijn ruim 15 miljoen kiezers niet in de Bondsdag vertegenwoordigd. In die Bondsdag hebben nu vier partijen zitting. Of vijf, wanneer men de Beierse CSU als aparte partij rekent. Wanneer het tot een coalitie van CDU/CSU en SPD komt, hebben die 503 van de 630 zetels in het parlement, een verpletterende meerderheid, die de oppositie van Groenen en Linkspartij tot machteloos toekijken veroordeelt.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden