'Eerlijk is eerlijk: we zijn gelukkiger'

In de turbulente zomer en herfst van 1989 verdwenen bijna alle communistische regimes in Oost-Europa. Hoe voelen de Oost-Europeanen zich nu, 25 jaar na de omwenteling? Zijn ze gelukkiger? Trouw-correspondenten Ekke Overbeek en Runa Hellinga peilden de sfeer in Polen, Tsjechië en Hongarije. Vandaag deel 1 van een drieluik: Polen.

WARSCHAU - Geen land in Europa heeft de afgelopen twee eeuwen zoveel ellende over zich heen gekregen als Polen. Maar Polen is de laatste jaren gelukkiger geworden. Geen betere plek om dat te illustreren dan bij een postpakettenautomaat in een buitenwijk van Warschau.

Die pakjesautomaat (paczkomat) is op zich al een symbool van succes. De Poolse firma Inpost kwam een paar jaar geleden op het idee kluisjes te plaatsen waar mensen pakjes kunnen afleveren en ophalen. Sindsdien zijn de zelfbedieningspostkantoren bezig met een onstuimige internationale expansie.

"Zo'n pakjesautomaat is superhandig", zegt Maciej, die schoenen voor zijn vrouw komt ophalen. "Op het postkantoor sta je eindeloos in de rij. Daar is niets veranderd sinds de oude tijden." Niet dat hij zich daar veel van herinnert. Hij was negen, toen het communisme viel.

"Maar als je Polen nu vergelijkt met tien of vijftien jaar geleden, dat is een verschil van dag en nacht. Alles is anders: de wegen, de opvoeding, scholen, hoe de mensen zijn." Hij werkt bij een ingenieursbureau. "Ik heb niet te klagen. Ik doe mijn best gelukkig te zijn door niet te kijken naar de televisie, het nieuws, de politiek."

De overheid is een bron van ergernis. "De staat functioneert niet goed voor kleine bedrijven zoals het mijne", bevestigt Anna. Maar dat is geen reden tot zorg, want vroeger, onder het communisme, was het nog erger. "Het feit alleen al dat ik nu mag doen wat ik doe."

Dat wil zeggen een eigen cosmetica-merk creëren en aan de vrouw brengen. "Ik verkoop het via internet, maar sinds kort ook via een drogisterijketen. De firma begint te groeien." Ze heeft net een paar pakjes voor klanten in de automaat gestopt. Over de vraag of ze gelukkig is, hoeft ze geen seconde na te denken. "Ja. Ik heb een gezin, werk, mijn eigen bedrijf. Ik ben gezond en kan de hele de hele wereld over reizen."

De grootste verandering is misschien niet dat Polen gelukkiger zijn, maar dat ze het toegeven. De klanten van de pakjesautomaat benadrukken unaniem dat klagen een nationale sport is. "Polen houden ervan te klagen", zegt Karol. Hij niet. "Iedereen zit wel eens in een dipje, maar dan blijf je niet tobben. Je moet een optimist zijn, geen realist." Hij is 27 jaar en bedrijfsleider. In zijn vrije tijd runt hij zijn eigen postorderbedrijfje. "We zijn klein, maar we groeien."

"Polen klagen graag", zegt ook Dariusz, die een boek en medicijnen komt ophalen met zijn vrouw Alina. Beiden werken in een geprivatiseerd staatsbedrijf. Ze zijn de zestig gepasseerd en het duurt even voordat ze het kluisje open hebben. Maar dat mag de pret niet drukken: "Vroeger stond je uren in de rij om een pakje af te halen."

Ze herinneren zich de lege winkels onder het communisme nog heel goed. Maar hun generatie voelt ook de pijn van de omwenteling. "Vroeger had je een bureau. Daar ging je 's ochtends achter zitten. Om drie uur stond je op en was het werk afgelopen", vertelt Dariusz. "Nu ga je naar je werk alsof je naar het front gaat. Je weet niet wat je te wachten staat."

Al met al overheerst het optimisme. "Vroeger klaagden ook wij de hele tijd, maar een paar jaar geleden besloten we daarmee op te houden", zegt Alina lachend. "Die vrijheid en dat geluk kwamen zo geleidelijk, dat had je niet direct door. Maar toen we wat meer tijd kregen en erover nadachten, kwamen we tot de conclusie dat we redenen hebben tot tevredenheid."

Polen nam als eerste afscheid van het communisme

Polen was het eerste Oostblokland dat in 1989 het communistische regime inruilde voor een parlementaire democratie. Vakbond Solidarnosc dwong de toenmalige communistische regering tot vrije verkiezingen. Op 4 juni 1989 was het zover. De communistische partij werd weggevaagd. Wat in 1989 nog ondenkbaar leek, is 25 jaar na de omwenteling een feit: Polen is een welvarend land. Dat heeft het deels te danken aan het lidmaatschap van de Europese Unie in 2004. Subsidies voor de aanleg van nieuwe infrastructuur stroomden binnen. De economische vooruitgang is ook toe te schrijven aan het Poolse ondernemerschap. Tal van kleine bedrijven die vlak na de val van het communisme werden opgezet, zijn inmiddels uitgegroeid tot belangrijke ondernemingen. Ook op politiek vlak is er vooruitgang. Poolse politici bleken in staat belangrijke hervormingen, zoals het invoeren van onafhankelijke rechtspraak, door te voeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden