Eerherstel voor de tafelpiano in Amsterdams stadspaleis

CHRISTO LELIE

Wie het Amsterdamse museum Geelvinck Hinlopen Huis aan de Herengracht bezoekt treft in de sfeervolle en monumentale stijlkamers een aantal oude toetsinstrumenten aan. Ze zijn klein, laag en doen denken aan een smalle eettafel. Wie stiekem een toets aanslaat - wat streng verboden is - ontdekt dat het om een piano gaat, zacht van toon en helder als een fortepiano. 'Tafelpiano' is de benaming voor deze instrumenten die hun bloeitijd in de eerste helft van de negentiende eeuw hadden. Dit weekend zijn ze te beluisteren in een Tafelpianofestival met concerten en een compositieconcours.

De tafelpiano is een bijna vergeten instrument dat niet meegelift is in de recente revival van de fortepiano. Zo zeldzaam als ze nu zijn, zo algemeen verspreid waren ze tussen pakweg 1780 en 1850. Ze werden overal in Europa in enorme aantallen geproduceerd. Voor concertzalen klonken ze te zacht, want ze waren voor de huiskamer bedoeld. Door hun geringe omvang en betaalbare prijs waren ze voor iedereen bereikbaar die geen ruimte en geld voor een vleugel had. De tafelpiano was hét instrument voor de dilettanten uit de bourgeoisie. Zonder tafelpiano was de salon niet compleet; ontelbare dochters uit de gegoede milieus kregen er pianoles op als standaardonderdeel van hun opvoeding.

Uiteindelijk werd de tafelpiano vanaf circa 1850 verdrongen door onze moderne opstaande piano. De fragiele instrumentjes vervielen, stonden te verstoffen in schuren, belandden in de haard of werden tot salontafel omgebouwd. Speelbare exemplaren zijn nog zeldzaam. De tafelpiano's in museum Geelvinck Hinlopenhuis zijn goed gerestaureerd en worden regelmatig bespeeld. Ze zijn een bruikleen van de stichting Sweelinck Collectie, de grootste verzameling bespeelbare historische toetsinstrumenten in Nederland, grotendeels bijeengebracht door de in 2000 overleden restaurateur en musicus Rien Hasselaar. Een groot deel bestaat uit fortepiano's, waaronder Amsterdamse. 120 instrumenten waren opgesteld op de zolder van het voormalige conservatorium aan de Van Baerlestraat en vormden daar het Sweelinck Museum. Toen het conservatorium in 2008 naar nieuwbouw verhuisde, was een museumruimte wegbezuinigd en de instrumenten moesten worden opgeslagen; versnippering van de collectie (die nu 80 instrumenten omvat) dreigde.

"Wij hebben toen direct aangeboden een aantal piano's in ons museum te plaatsen", zegt Dunya Verwey, die in 1991 samen met haar man Jurn Buisman namens hun familiestichting het zeventiende-eeuwse dubbele grachtenhuis aan de Herengracht met koetshuis aan de Keizersgracht inrichtte tot een museum. "Dat schiep de verplichting de instrumenten te onderhouden, restaureren en te laten klinken. Conservatoriumstudenten kunnen hier studeren, we organiseren concerten en nu voor de tweede maal het Tafelpianofestival." Buisman onthult dat de samenwerking tussen museum en Sweelinck Collectie een spectaculaire, nieuwe fase in gaat: "Het aanvankelijke idee om de instrumenten samen met andere muziekcollecties in een nieuw op te richten Nederlands Muziekmuseum onder te brengen is in deze tijd van bezuinigingen niet realistisch meer. Wij introduceren nu een innovatief plan: een netwerkmuseum. De instrumenten gaan wij uitlenen aan historische buitenplaatsen in het hele land. Voorwaarde is dat ze concertmatig gebruikt gaan worden. Bij wijze van service zorgen wij voor restauratie en onderhoud. Zo hebben we geen museumgebouw nodig en wordt de collectie verspreid zonder uiteen te vallen. We hopen hiermee een voorbeeldfunctie te vervullen voor andersoortige collecties."

Recitals

Zaterdag 6 oktober 14.00 uur: Dag van de Tafelpiano 20.00 uur: Recital, Michael Tsalka. Zondag 7 oktober 12.00 uur: Nieuwe eigentijdse composities 20.00 uur: Recital, Anna Maria McElwai. Museum Geelvinck Hinlopen Huis

Keizersgracht 633, Amsterdam www.geelvinck.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden