Eerbetoon blijkt afrekening

Nieuwe roman van Israëlische schrijver wijs, maar ook wat wee

De Israëlische literatuur heeft, net als de onze niet zo lang geleden, zijn Grote Drie: David Grossman, Amos Oz en Avraham Yehoshua; wijze, door het leven gelouterde rasschrijvers, met een bij veel van hun landgenoten gewetensvormende stem. Ook bij de onlangs in het Nederlands vertaalde roman van Yehoshua (1936) heeft de lezer vanaf de eerste bladzijden het gevoel dat hij bij deze oudste van het drietal in goede handen is.

Moe en verreisd arriveert de bejaarde Israëlische filmregisseur Jaïr Mozes in het winterse Santiago de Compostela, waar hij is uitgenodigd voor een driedaags retrospectief van zijn werk. Mozes is in het gezelschap van Ruth, zijn favoriete actrice, hoofdrolspeelster in veel van zijn films.

Wanneer de oude regisseur 's avonds in de hotelkamer die zij delen de lichten uit wil doen, is er één lampje dat hardnekkig blijft branden. Het staat gericht op een schilderij dat blijkens het onderschrift de Caritas Romana, de Romeinse barmhartigheid, verbeeldt: een jonge vrouw die een uitgehongerde oude man de borst geeft.

Dit toeval kan niet worden genegeerd. De afbeelding roept bij Mozes een cruciaal moment uit zijn carrière in herinnering, van zo'n veertig jaar terug. Zijn vaste scenarioschrijver Sjaoel Trigano wilde een van hun films met een vergelijkbare scène afsluiten.

De vrouwenrol in die film werd gespeeld door dezelfde Ruth met wie Mozes nu zijn Spaanse hotelkamer deelt, maar die op dat moment Trigano's levensgezellin was. Het lukte Ruth niet om de scène te acteren, zij brak de opnames af, en voor de film moest ijlings een ander slot worden bedacht.

Het conflict betekende het einde van zowel Ruths relatie met Trigano als van diens samenwerking met Mozes. Dat Mozes nu is uitgenodigd om het Spaanse retrospectief met zijn aanwezigheid op te luisteren is, zo laat een van de organisatoren enigszins pretentieus weten, ook omdat zo'n oeuvre-overzicht kan worden opgevat als "een gelegenheid voor de filmmakers zelf om weer in verbinding te komen met hun artistieke verleden en dat beter te begrijpen". Welke werkelijke betekenis achter die woorden schuilt, blijkt niet zo heel veel later: het schilderij in de kamer, het hele retrospectief, de keuze van de films uit de allereerste jaren van Mozes' carrière, de keurige nasynchronisatie van Mozes' films in het Spaans, de uitnodiging, álles is het werk van Sjaoel Trigano, die zelf verder zorgvuldig op de achtergrond blijft.

Zo heeft de oude meester in nog geen twintig bladzijden de contouren opgezet van een ongewone, zeer sfeervolle psychologische thriller en liefdesdrama.

Naarmate de ene film na de andere uit Mozes' beginjaren wordt vertoond, komt voor de regisseur zijn eigen artistieke verleden weer tot leven, en daarmee - onvermijdelijk - ook de wijze waarop de driehoeksverhouding van Ruth, Trigano en hemzelf (of eigenlijk: vierhoeksverhouding, want er was ook nog een jonggestorven cameraman) zich, menselijk en artistiek, van film tot film ontwikkelde.

Terug in Israël zoekt Mozes zijn vroegere scenarioschrijver Trigano op. Deze blijkt nog altijd hoogmoedig op het ongenaakbare af. Hij daagt Mozes uit tot een ongewone, ja bizarre verzoeningspoging die vreemd afloopt.

Yehoshua roert in deze roman een hele vracht essentiële levenszaken aan: het scheppingsproces, vriendschap, trouw, het verstrijken van de tijd en wat dat met mensen doet, verraad, de tegenstrijdigheden van het menselijk karakter, en uiteindelijke verzoening. Daarover heeft hij, vol levenswijsheid, belangrijke dingen te vertellen. Tegen het einde van het boek krijgt de lezer wel het gevoel dat het allemaal wat erg veel van het goede is, en dat de vaste greep die de schrijver aanvankelijk had op zijn stof, enigszins verslapt. Het is alsof een heerlijk voorgerecht en een verrukkelijk hoofdgerecht spijtig genoeg gevolgd worden door een matig dessert.

A. B. Yehoshua: Het eerbetoon Vert. Hilde Pach. Wereldbibliotheek; 512 blz. euro 39,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden