Eerbetoon aan de meubelmaker die Hitler wilde stoppen

Elser

Regie: Oliver Hirschbiegel. Met Christian Friedel, Katharina Schüttler en Burghart Klaussner.

****

De man die in 1939 een moordaanslag op Hitler pleegde, heette Georg Elser. De film die nu over hem is gemaakt, behoort tot de boeiendste Duitse producties van de afgelopen jaren. Opvallend is dat regisseur Oliver Hirschbiegel, eerder verantwoordelijk voor 'Der Untergang' (het Hitlerportret met Bruno Ganz), het effectbejag dat zoveel historische films aankleeft, achterwege laat. Met eersteklas acteurs, die we onder meer kennen uit het werk van Michael Haneke en Christian Petzold, weet hij het Duitsland van de jaren dertig tot leven te wekken, een beetje zoals Edgar Reitz te werk ging in zijn bejubelde 'Heimat'-kroniek.

Het even tragische als heldhaftige verhaal van Georg Elser begint als hij in november 1939 een bom plant in de Bürgerbräukeller in München, waar Hitler een jaarlijkse toespraak houdt. Dertien minuten voordat de bom afgaat, verlaat Hitler echter het pand. Niet de Führer maar acht anderen komen om het leven.

Elser wordt diezelfde nacht bij de Zwitserse grens opgepakt en afgeleverd bij de Gestapo die hem onderwerpt aan een lang verhoor, waarbij hij op gruwelijke wijze (vastgebonden op een spiraalbed) wordt gefolterd. De nazi's geloven niet dat de eenvoudige meubelmaker uit Königsbronn alleen handelde. Er moeten handlangers in het spel zijn. Mogelijk opereerde hij in opdracht van de Britten. En terwijl politiechef Arthur Nebe en Gestapobaas Heinrich Müller hun ijzige verhoormethoden opvoeren, wordt Elsers levensverhaal in flashbacks geopenbaard.

Elser, formidabel gespeeld door Christian Friedel, is een jonge muzikant en meubelmaker die begin jaren dertig getuige is van de opkomst van het nationaal-socialisme. De film verschaft daarmee een bijzonder inkijkje in de snelheid waarmee Duitsers - gekweld door armoede en ondervoeding - zich aansloten bij de NSDAP, de partij die rijkdom en voorspoed beloofde. Elsers familie houdt zich afzijdig, en de jonge Elser ontwikkelt zich tot een onafhankelijke, vrije geest die weigert mee te lopen en weg te kijken.

Het beeld dat lange tijd van Elser heerste, als een malle zonderling, wordt in de film aardig bijgesteld. Niet dat het de eerste keer is dat Elser onderwerp van een film is, maar het duurde wel tot 1969 voordat hij in een docudrama ('Der Attentäter') werd opgevoerd. Blijkbaar is in Duitsland de tijd rijp om Elser als een echte verzetsstrijder aan te merken, en hem een grotere film te gunnen, en daarmee een plek naast de beroemdere Sophie Scholl die tijdens de Tweede Wereldoorlog deel uit maakte van het studentenverzet in München.

Hirschbiegel doet dat in een tot nadenken stemmend portret dat de aandacht vestigt op de enkeling die niet meeloopt en wegkijkt, niet meewiegt op het groepsdenken, en het gevaar ziet. Het is een tragisch verhaal dat eindigt in Dachau waar Elser in 1945, kort voor de bevrijding, wordt geëxecuteerd.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden