Eenzame strijder voor het goede

Mankell bedacht inspecteur Kurt Wallander om racisme aan de kaak te stellen

Aardig boek over een gedreven schrijver, al is het overnemen van onbewerkte lezingen wat gemakzuchtig

Creatief, gedreven en sociaal bewogen: het zijn sleutelwoorden in het leven van Henning Mankell, bedenker van de beroemde misdaadreeks rond Kurt Wallander en auteur van tientallen geëngageerde romans. "Creativiteit is de basis van mijn leven. Ik voel dat mijn leven zinvol is wanneer ik schrijf", noteert de Deense Kirsten Jacobsen in de onlangs verschenen eerste biografie over de Zweed.

Jacobsen, voormalig journaliste, gaat thematisch te werk, zonder veel chronologie. Ze confronteert Mankell met zijn werk en concludeert dat hij een gedreven schrijver is. Die bezieling komt ook tot uiting in zijn strijd voor een rechtvaardiger wereld. Hij schreef een tiental romans waarin hij vooral de uitbuiting van de derde wereld aanklaagt. De bekendste zijn 'Het oog van de luipaard' (1991), 'Verteller van de wind' (1998) en 'Tea-bag' (2001).

Mankell is ervan overtuigd dat we in een afschuwelijke wereld leven: "De meeste mensen leven nog in armoede en worden onderdrukt." Dat hij veel geld doneert aan projecten in arme landen vindt hij normaal. "Wat ik zorgwekkend vind, is dat veel mensen die ook genoeg geld hebben, zulke dingen niet doen."

Hoewel Mankell niet expliciet zegt waarom hij begon te schrijven, suggereert hij dat zijn kindertijd in het noordelijke dorp Sveg zijn verbeelding aan het werk heeft gezet. "Voor de ontwikkeling van de fantasie was daar alles aanwezig: oneindige bossen, sneeuw en de verhalen van Robinson Crusoë." Bovendien was hij van kindsbeen vertrouwd met de gesteldheid die nodig is om te schrijven. "Ik was een eenzaam kind, en ben dat nog steeds.'

Mankells vader Igvar, een rechter, verhuisde naar Sveg nadat de moeder van zijn drie kinderen het gezin had verlaten. Dat was in 1950, Mankell was twee jaar oud. De biografe komt vaak terug op het thema van de afwezige moeder, maar Mankell laat zich niet verleiden tot een klaagzang. "Ik miste haar niet. Ik heb het grote geluk gehad dat ik een vader had die gevoelsmatig en mentaal erg sterk was. Het lukte hem de leegte in te vullen en de afwezige moeder te vervangen."

Op zijn zestiende verliet Mankell de schoolbanken. In Parijs maakte hij in 1968 het studentenoproer mee en werd manusje-van-alles in een theater in Stockholm. Rond zijn twintigste schreef hij zijn eerste toneelstuk en in 1973 verscheen zijn debuutroman 'De springmeester'. Sinds die tijd kan hij leven van zijn toneelstukken, die in Zweden volgens de schrijver 'ontzettend goed betaald worden'.

In die tijd trok hij ook voor het eerst naar Afrika. Dat gaf hem een gevoel van 'thuiskomen'. Afrika heeft hem nooit meer verlaten. Toen hij in 1986 werd uitgenodigd om artistiek leider te worden in het Teatro Avenida in Maputo, aarzelde hij geen moment. Nog altijd pendelt hij heen en weer tussen Zweden en Mozambique, waar hij klassieke toneelstukken in de Afrikaanse werkelijkheid plaatst.

Pas in 1989 begon Mankell aan de reeks die hem wereldberoemd zou maken, over Wallander. Toen hij vanuit Afrika naar Zweden terugkeerde werd hij getroffen door het toegenomen racisme. Om dat aan de kaak te stellen, koos hij voor een misdaadverhaal, het genre dat zich volgens hem het best leende voor zo'n boodschap. Of hij daarbij bijvoorbeeld is geïnspireerd door Sjöwall en Wahlöo, toch de grondleggers van het maatschappijkritische misdaadverhaal in Zweden, laat Jacobsen merkwaardig genoeg in het midden. In 1991 verscheen 'Moordenaar zonder gezicht', waarin Wallander voor het eerst zijn opwachting maakt. Ondertussen telt de reeks tien boeken en zijn er 40 miljoen van verkocht in 40 talen.

Over Mankells privéleven blijft Jacobsen vrij vaag. Zo vraagt het nogal wat puzzelwerk om te begrijpen dat hij drie keer getrouwd is, en sinds 1996 met Eva Bergman verkeert, dochter van Ingmar Bergman. De keuze om lezingen van Mankell nagenoeg onbewerkt in het boek te plakken, komt over als gemakzuchtig. Maar verder is dit een aardig boek. Jacobsen slaagt erin de teruggetrokken schrijver interessante commentaren te ontlokken. Zoals dit: "Ik leef nu, kom nooit terug en ben hier nog nooit geweest, daarom wil ik begrijpen."

Kirsten Jacobsen: Henning Mankell. Vertaald uit het Deens door Roald van Elswijk, Ingrid Hilwerda en Carla Joustra. De Geus, Breda; 338 blz. € 22,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden