Eenzame opsluiting is niet meer van deze tijd

Psychiatrische patiënten zitten te lang in isoleercellen. Minister Klink moet daar een eind aan maken.

Nederland scoort in Europa het hoogst als het gaat om separatie, eenzame opsluiting van psychiatrische patiënten. Volgens recente cijfers van de Inspectie voor de Gezondheidzorg zouden er gemiddeld jaarlijks dertig ernstig zieke mensen zijn die langer dan een jaar zijn opgesloten.

Vanuit het buitenland is erop gewezen dat het alleen laten van een ernstig zieke cliënt onveilig en onmenselijk is. Vorig jaar overleed een cliënt in de isoleer. Een cliënt die maanden opgesloten zat, vertelde: het was net een koude slagerscel.

De Tweede Kamer heeft terecht scherpe vragen gesteld na aanleiding van het naar buiten komen van deze feiten. Zij verweet de Inspectie de registratie en het toezicht onvoldoende op orde te hebben. Betere registratie is belangrijk, maar niet voldoende om de situatie te keren.

Separatie is een noodmaatregel en mag slechts bij hoge uitzondering worden toegepast. Bekend is namelijk dat cliënten na verloop van tijd in een isoleercel het besef van tijd, omgeving en zichzelf verliezen. Zij keren in zichzelf, stemmen en wanen worden steeds dominanter. De verveling en eenzaamheid maken dat gevoel van verantwoordelijkheid en perspectief verdwijnen.

Iedere GGZ-instelling kent cliënten die lange tijd zijn opgesloten zonder dat actie wordt ondernomen. De hulpverleners zijn vaak onderdeel van het probleem en kunnen niet meer afstand nemen. Buitenstaanders worden niet geraadpleegd uit angst voor gezichtsverlies. Zo kunnen situaties voortduren en verergeren.

Verandering is nodig. De Intensieve Psychiatrie moet een stevige impuls krijgen, zodat je ernstig zieke cliënten (verward, fysiek zwak, veel medicatie) op een gespecialiseerde afdeling kunt opvangen. Een dergelijke ontwikkeling zal het vak meer status geven en beter gekwalificeerd personeel aantrekken.

In instellingen moet een cultuuromslag plaatsvinden: soepeler omgaan met regels, afspraken maken met de cliënt en het betrekken van de familie en naasten. Door te anticiperen op escalaties en alternatieven zoals begeleide afzondering en comfortrooms worden separaties voorkomen. Als die dan toch nodig is, worden de situaties achteraf met de cliënt besproken om er lering uit te trekken.

De lage personeelbezetting houdt direct verband met het aantal separaties. Het contact met de verpleegkundigen en de psychiater is vaak onpersoonlijk en beperkt. Voorts raken cliënten geïrriteerd en onrustig door elkaar. Kleinschaliger opvang zou veel problemen voorkomen.

In Nederland zijn traditioneel veel isoleercellen aanwezig. Dat verlaagt de grens om lastige cliënten op te sluiten. Door het merendeel van de cellen te sluiten en geen nieuwe te bouwen, wordt het personeel gedwongen om meer preventief te werken.

Een van de oorzaken van het hoge aantal separaties is de tekortschietende zorg en begeleiding van cliënten in de wijk en buurt. Speciaal getrainde teams kunnen daar hulp bieden aan cliënten, en zijn een stap in de goede richting. Uitbreiding en intensivering van ambulante bemoeizorg kan dwangopnamen helpen voorkomen.

Om dit alles te realiseren moeten zorgkantoren de komende tien jaar structureel gelden beschikbaar stellen voor verbeteringen, met vastgelegde afspraken over te behalen resultaten.

Minister Klink heeft laten weten dat hij in overleg met het veld zal treden om te bezien of een reductie van het aantal separaties met 50 procent haalbaar is. Wat onderbelicht blijft is dat ook de duur van de separaties (aanzienlijk) terug moet.

Er moet een veel krachtiger signaal van de minister uitgaan naar het veld dat eenzame opsluiting niet meer van deze tijd is. Het moet anders, het kan anders! De doelen voor de komende jaren moeten veel ambitieuzer gesteld. Duidelijk moet zijn dat separatie een noodmaatregel is, die slechts kortdurend (24 uur, met verlenging van 1 dag) te accepteren is. Daarbij moet dan ook worden vastgelegd dat verschuiving in de richting van meer dwangmedicatie niet acceptabel is. Immers, dan wordt de ene dwangmaatregel vervangen door de andere. Medicatie kan een oplossing zijn, maar medicatie onder dwang is dat niet.

De Kamer is aan zet en kan door bovengenoemde maatregelen af te dwingen ervoor zorgen dat eenzame opsluiting van zeer kwetsbare cliënten echt een uitzondering wordt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden