Eenzame kiezen als grafstenen

Vertwijfelde tandarts zoekt naar zekerheid en waarde

Paul O'Rourke heeft een bloeiende tandartsenpraktijk in New York, met drie mensen in dienst. Toch is hij niet gelukkig. Niets kan hem immers nog voldoening schenken, noch golf, noch de dagelijkse mochaccino, noch de pizza op vrijdagavond, om van zijn werk nog maar te zwijgen, want dat vindt hij een geestdodende mengeling van geneeskunde en lijkbezorging. Het is allemaal een kwestie van verrotting weghalen, de put vullen en het zaakje afdekken, denkt hij: "Gaatjes zijn de lege oogkassen van schedels, eenzame kiezen staan overeind als grafstenen."

In Joshua Ferris' 'Weer opstaan op een christelijk tijdstip' leren we Paul van binnen en van buiten kennen. Hij is de ik-verteller die zo opgaat in de zelfbespiegeling dat hij er het komische niet van inziet; Woody Allen is echt niet ver weg.

Wanneer hij een pagina of twee doordramt waarom hij iets tegen emoticons heeft ¿ gemakzuchtige pogingen om echte emoties te vangen ¿ begrijp je als lezer dat er iets mis is met deze man die geen serieuze relatie durft aan te gaan met een vrouw en die zijn hele leven een groot supporter van de Red Sox was, tot dit honkbalteam zijn eindeloze rij nederlagen wist om te buigen en zelfs kampioen werd.

Het in al die onrust toch stabiele leven van Paul krijgt een dreun wanneer hij een patiënt over de vloer krijgt die anesthesie weigert bij het trekken van een tand. Hij vertrouwt op Tibetaanse meditatie, zegt hij. Nog veel vreemder is dat de man, terwijl hij de behandelkamer verlaat, opmerkt dat hij naar Israël vertrekt omdat hij een Ulm is, net als Paul.

Vanaf die dag gebeuren er meer dingen die de tandarts ongerust maken. Zo staat er opeens een website van zijn praktijk op het internet, terwijl hij juist zo'n hekel heeft aan alles wat met www begint. Niet veel later blijkt dat zijn biografie op die site een bijbels aandoend citaat bevat waar hij niet mee geassocieerd wil worden. Wanneer hij dan ook nog te horen krijgt dat zijn Twitter- en Facebookbijdragen over de Amalekieten niet iedereen aanstaan, raakt hij de wanhoop nabij. Wie is er met zijn identiteit aan de haal gegaan?

Schrijver Joshua Ferris voorzag in 2007 al welk slagveld een economische crisis onder de werknemers van een dienstenbedrijf zou kunnen veroorzaken en hij schreef er de humoristische, maar ook bitter ernstige roman 'Zo kwamen we aan het einde' over.

Drie jaar later kwam hij met 'De naamlozen', waarin een in het leven geslaagde advocaat opeens de onbedwingbare drang voelt om weg te gaan van alles wat hij heeft, zowel professioneel als privé. Voeg daar de plot van 'Weer opstaan op een christelijk tijdstip' aan toe ¿ dat vorig jaar trouwens nog stond te blinken op de shortlist van de Booker Prize ¿ en je merkt dat Ferris meer wil dan zomaar een verhaaltje vertellen. Hij is op zoek naar de kern van onze westerse kwaal. Paul O'Rourke is immers niet de enige die lijdt aan de eenzaamheid van het moderne leven.

Nee, legt Paul zelf de vinger op de wonde, we zijn allemaal slachtoffers van de existentiële leegte die ons te veel doet eten en drinken en, toch zeker in het Amerikaanse geval, maakt dat we onze frustraties met een revolver weg proberen te schieten. "We zijn een natie van dikke alcoholisten en van de verplegers en psychiaters die hen verzorgen", zegt hij. "We kuieren door onze straten, we zwalken. Huidplooien worden lichaamsdelen die nog geen naam hebben."

In het begin van het boek noemt Paul de kerk nog een oord van verveling. Via de man die zijn site het web heeft opgestuurd, komt hij echter op het spoor van de Amalekieten, vanouds de tegenstanders van de Joden die als eerste en enige dogma de eeuwige twijfel aan hun God hooghouden.

Al is Paul een fervent atheïst, hij gaat de waarde inzien van deze filosofie die zekerheid aanreikt in een tijd vol onzekerheden, in een wereld die soms zo waardeloos lijkt.

Joshua Ferris: Weer opstaan op een christelijk tijdstip (To Rise Again at a Decent Hour). Vert. Dirk-Jan Arensman; De Arbeiderspers, 343 blz., euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden