Eenvoudig plan voor Grensmaas combineert vergroting veiligheid en natuurontwikkeling

MAASTRICHT - Een idee van adembenemende eenvoud. Zo typeerde Ed Nijpels, voorzitter van het Wereldnatuurfonds, het plan voor een versnelde uitvoering van een deel van het project-Grensmaas, waardoor op korte termijn vergroting van de veiligheid en natuurontwikkeling kunnen worden gecombineerd.

Er klonk ook iets van opluchting uit zijn woorden, want door de recente overstromingen en de roep om maatregelen zijn de grootscheepse plannen voor grindwinning en natuurontwikkeling langs de Grensmaas (tussen Maastricht en Maasbracht) onder zware druk komen te staan. De oorspronkelijke uitvoeringstermijn van het project (15 tot 20 jaar) laat zich moeilijk rijmen met de algemene wens het overstromingsrisico zo snel mogelijk te beperken.

Het WNF is nauw betrokken bij de plannen voor een natuurlijke ontwikkeling van de Grensmaas tussen Maastricht en Maasbracht. De grindrivier, die zich nu in een strak keurslijf door een geïsoleerd deel van Limburg perst, moet weer zoals vroeger door het landschap slingeren, met stroomversnellingen, grind- en zandbanken, eilanden met ooibossen en nevengeulen. Het plan zou moeten worden gerealiseerd via een simpele, maar mooie ruil: groen voor grind.

De ondiepe winning van grind en de daaruit voortvloeiende verbreding van de stroomgeul en verlaging van de weerden levert niet alleen een natuurlijker rivier op, maar heeft als prettige bijkomstigheid ook een verlaging van het waterpeil tot gevolg. De provincie Limburg liet de plannen nader uitwerken, en riep, samen met de ministeries van verkeer en waterstaat en van landbouw en natuurbeheer, enkele jaren terug het projectbureau Maasdal in het leven, dat de plannen verder moet ontwikkelen.

Ook de commissie-Boertien II, ingesteld na de overstromingen van december 1993, nam in het twee maanden terug uitgebrachte advies over de beperking van de wateroverlast van de Maas de plannen voor de Grensmaas op. Een knelpunt vormt de termijn waarbinnen volgens de commissie-Boertien de plannen kunnen worden uitgevoerd.

Die zijn namelijk afhankelijk van de behoefte aan grind in Nederland. De jaarlijkse produktie in Nederland is vijf miljoen ton; bij de uitvoering van het project-Grensmaas komt 45 miljoen ton vrij. Het ontgrindingstempo moet echter overeenstemmen met de marktbehoefte, omdat anders de markt wordt verstoord. De prijzen kelderen dan, en de winning is niet meer rendabel. De commissie-Boertien kwam daardoor uit op een uitvoeringstermijn van vijftien tot twintig jaar.

WNF-voorzitter Nijpels: “De grote vraag was hoe de uitvoering kon worden versneld zonder de markt te verstoren; de noodzaak snel te handelen is na de tweede overstroming alleen maar toegenomen. We hebben diverse varianten verzonnen, zoals alles afgraven en op depot zetten of tijdelijk in de Maasplassen bergen. Dat bleek te duur.”

Uiteindelijk werd de oplossing gevonden die gisteren werd gepresenteerd. Beleidsmedewerker L. de Jong van het WNF: “Uit gesprekken met deskundigen van Stroming, een bureau voor natuur- en landschapsontwikkeling, en grindwinners werd duidelijk dat het mogelijk is de uitvoering zo te versnellen, dat op korte termijn de waterstanden worden verlaagd en de grindmarkt niet wordt verstoord. Uitgangspunt is die onderdelen naar voren te halen die van invloed zijn op de waterstanden: de verbreding van de stroomgeul en de verlaging van de weerden.”

“Kijk vervolgens naar de trajecten waar de meeste overstromingsschade kan worden voorkomen. Dat zijn Borgharen-Itteren, Roosteren en Meers-Maasband. Bij deze knelpunten trad bij de overstroming van 1993 96 procent van de schade op. Bij uitvoering op die locaties komt tien miljoen ton grind vrij; als je de Nederlandse grindproduktie enkele jaren op die locaties richt, verstoor je de markt niet. De klei die vrijkomt, kun je deels gebruiken voor de aanleg van de nieuwe kaden die de commissie-Boertien nodig acht. Wat je aan klei overhoudt, kan in depot worden gezet.”

Het werk ter vermindering van de wateroverlast kan worden uitgevoerd met bestaande installaties; volgens de Limburgse milieu-gedeputeerde Tindemans is het technisch en economisch mogelijk het project in twee tot drie jaar uit te voeren. Als alle voorstellen van de commissie-Boertien versneld zijn gerealiseerd, over een jaar of tien, zal het risico van wateroverlast door de Maas in Limburg niet hoger zijn dan één keer per 250 jaar.

Bij de versnelling van het Grensmaas-project blijft nog 35 miljoen ton grind in de bodem zitten. Voorlopig, zegt L. de Jong van het WNF: “Het einddoel blijft realisering van het totale project. Neem, nadat het werk ten behoeve van de vermindering van de wateroverlast is uitgevoerd, de tijd die de markt vereist om het grind te winnen op de plaatsen waar de kleischermen moeten komen.”

In Limburg wordt door sommigen de vraag opgeworpen of verbreding van de Maas niet stroomafwaarts voor problemen gaat zorgen. Projectleider F. J. Offerein van het projectbureau Maasdal: “Het effect van het hele Grensmaasproject is benedenstrooms minimaal; dat heeft de commissie-Boertien goed doorgerekend. Maar bij verbreding van delen, zoals bij Borgharen, zouden effecten kunnen optreden. Het Waterloopkundig laboratorium bouwt een schaalmodel waarmee alle effecten worden onderzocht. Zaken die daaruit naar voren komen, worden in de uitvoering meegenomen.”

“Kern van het signaal dat dit plan geeft, is dat het Grensmaas-project geen moloch is die twintig jaar vergt, maar wat de waterstaatkundige effecten betreft in een zelfde periode als de kades kan worden gerealiseerd. Kades geven een beperking van de wateroverlast, maar minder schadevermindering en minder veiligheid dan verbreding.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden