Eensluidend advies: 'Zorg dat je opvalt'

Ronald Giphart (27) dacht dat Trouw een grap met hem wilde uithalen. Op de dag dat Tom van Deel Gipharts tweede roman Giph in een recensie 'erg kinderachtig' noemde, ontving de schrijver een uitnodiging van de jongerenpagina Zanzibar. Of hij een lezing wilde geven ter gelegenheid van het vijftienjarig bestaan?

De uitnodiging was heus serieus en zodoende kwam Giphart zaterdag naar Amsterdam naar de dag 'Hoe word je als jongere ontdekt' om te vertellen hoe het hem is gelukt zijn werk uitgegeven te krijgen. Met kennelijk genoegen las hij uit eigen werk voor. Onder meer de pagina 'waar de meeste keren het woord neuken op staat uit de Nederlandse literatuur'. Hij deed dit speciaal als toegift omdat Tom van Deel in recensies Gipharts boeken betitelt als 'neuken en nog eens neuken.'

De ruim 120 aanwezigen klapten ervoor. Dat zal aan hun leeftijd liggen, want Trouws hoofdredacteur Jan Greven had nog juist verteld dat oudere lezers van Zanzibar hem verontruste brieven schrijven als de jongerenpagina een onderwerp behandelt dat met seksualiteit te maken heeft. Het deert hem niet, want Trouw is trots, zei hij, als enig landelijk dagblad een jongerenpagina te hebben, die op woensdag een volwassen en volwaardig onderdeel van de krant is.

Een studie Nederlands vindt Ronald Giphart een slechte voorbereiding op het schrijverschap. "Ik dacht literaire disputen te gaan opzetten met studiegenoten. Maar niks hoor. Al mijn medestudenten hebben een plankje met een paar boeken, waar de uittreksels nog tussen staan. Dat is dan alles wat ze gelezen hebben."

Zelf hield Giphart, die als nachtportier in een ziekenhuis werkt om te verdienen en te kunnen schrijven, het na drie jaar voor gezien aan de Universiteit Utrecht. "Als je per se wilt studeren, doe dan liever iets nuttigs als algemene letteren. Dan kom je tenminste nog in aanraking met de wereldliteratuur."

Tien uitgevers

Jongeren die hun eigen roman in druk willen zien verschijnen, kunnen het volgens Giphart het beste aanpakken net als hij: "Maak een uittreksel en stuur dat met het beste hoofdstuk van je boek naar tien uitgevers. Doe er een briefje bij dat je het ook naar negen anderen gestuurd hebt. Dan happen ze sneller. Zeker als je je leeftijd erbij zet, want de uitgevers zitten te springen om jong talent. Hun fondsen vergrijzen nu de meeste schrijvers boven de vijftig zijn."

Tijdens een forumdiscussie bevestigden Mizzi van der Pluijm van uitgeverij Contact en Wouter van Oorschot van de uitgeverij Van Oorschot dit. De laatste zei jaarlijks zo'n vijfhonderd manuscripten toegestuurd te krijgen; over het algemeen leeftijdsloos. "Dus beoordelen wij alleen op inhoud. Terwijl het duidelijk is dat voor een jongere andere maatstaven gelden dan voor een tachtigjarige. Een manuscript van een vijftien- of zestienjarige bekijk je sowieso. Voor hen leggen we niet de maatstaven aan die voor Hermans gelden, of misschien nog erger, Tjechow."

Maria Verheij, columniste van Zanzibar, was een scholiere van zestien toen zij haar eerste boek af had. Toen zij 'De rode cirkel' van haar leraar Nederlands op haar examenlijst mocht zetten, kwam zij in vele kranten en uitzendingen. De uitgevers meldden zich vervolgens vanzelf bij haar thuis. "Nee, Van Oorschot heeft niet gebeld." Vandaar haar tip: zorg dat je opvalt.

Kameel

Een stelling die ook Mizzi van der Pluijm onderschrijft. Zij speurt in bladen en kranten naar bijzondere jongeren. Zo schreef zij eens naar een meisje dat op een kameel door de woestijn trok om te vragen of zij wellicht bruikbare dagboeken had bijgehouden. En jawel, er is twee jaar aan gesleuteld, maar binnenkort brengt Contact een bewerking daarvan op de markt.

Van Oorschot zit, al wil hij graag manuscripten van jongeren ontvangen, niet te springen om debutanten. En hij keurt de houding van andere uitgevers af als zij al te lichtzinnig vele jongeren op de markt brengen, waarvan er onherroepelijk slechts enkelen aan een tweede uitgave toekomen. "Zo'n werkwijze vinden wij een verkapte vorm van kinderprostitutie."

Van vele kanten kregen jongeren tijdens de Zanzibar-dag de tip een mentor-achtig figuur te kiezen om hun werk nog in de wordingsfase van kritisch commentaar te voorzien.

Bestseller-schrijver Yvonne Kroonenberg bood zichzelf aan als commentator in de workshop voor de columnisten in spe. En zij raadde niet-bang-uitgevallen jongeren aan hun columns te sturen aan het studentenblad Propria Cures. "Die redactie antwoordt altijd. Het kan vernietigend zijn, bij voorbeeld dat ze je werk in de meest geschikte plaats, de prullenbak, hebben geworpen."

De tips die de jongeren kregen tijdens de Zanzibar-dag waren soms wat tegenstrijdig. Waar Ronald Giphart aandrong op wat meer luchthartigheid en minder zwaarwichtigheid in de literatuur, maakte rapper en radiomaker MC Sranang zich sterk voor de serieuze benadering.

"Rap is een weerspiegeling van de realiteit en daar valt niet mee te fokken." Hij windt zich op over het feit dat de Nederlandse rapteksten vooral imitaties zijn van de Amerikaanse, met veel aandacht voor pistool en getto.

"Zelfs de Bijlmer in Nederland is geen getto. Het is een middelclass villawijk in vergelijking met de Amerikaanse shit. En geweld komt hier meestal neer op een klap in je gezicht. De enige plaats waar in Nederland geregeld geweld voorkomt is het voetbalveld, maar daar hoor je rappers nooit over." Nederland kent zijns inziens voldoende wantoestanden, zoals discriminatie.

Vertoon

Hij zette zich ook af tegen het uiterlijk vertoon van de rappers, inderdaad zaten de enige bezoekers met petjes in zijn workshop. "Iemand in driedelig kostuum kan net zo goed een rapper zijn. Het gaat niet om petjes en of je kruis wel afgezakt is. Zonder dat kun je ook wel strak zijn. Bij rap gaat het om een geloof in dezelfde muziek."

Net als Maria Verheij gaf hij de tip iets opvallend te doen. Zo kunnen rappers met Nederlandse of Surinaamse teksten eerder op een CD rekenen dan de Engelstaligen die uit Nederland afkomstig zijn. Maar hij is somber over de mogelijkheid voor Nederlandse rappers om hun muziek uitgegeven te krijgen. De Amerikaanse muzikanten en housespecialisten ('zet een aap achter een computer en je hebt het') komen eerder aan de bak. Hij vindt rap en house tegenstrijdige activiteiten. Een van de aanwezigen was dat niet met hem eens: "Naar een discotheek met housemuziek ga ik voor de meisjes, rap en hiphop voor mijn eigen overtuiging."

Beatles

Tijdens de forumdiscussie vroegen jongeren aan de vertegenwoordigers van platenmaatschappijen en uitgeverijen of zij gezien hun leeftijd wel voldoende affiniteit hebben met de produkten van jongeren. "Mijn vader vindt de Beatles nog net gaan, maar alles wat daarna komt, vindt hij vreselijk. En hij is ongeveer net zo oud als u," zei een meisje tegen Pieter de Wit van platenmaatschappij Sony. Die zei geen moeite met de 'demo's' te hebben die hij krijgt toegestuurd: "Sinds de jaren zestig brengt de popmuziek niets nieuws."

Mizzi van der Pluijm daarentegen erkende dat uitgeverijen soms weinig enthousiasme kunnen opbrengen voor niet-generatiegenoten. Zij heeft ontdekt dat de redacteuren en auteurs van een uitgeverij vaak leeftijdgenoten zijn.

Ook Margreet Dolman, die de Zanzibardag kwam afsluiten, had welgemeende raad voor de talentvolle jongeren. De Paul Haenen-creatie hield de zaal voor dat zij nooit iemand moeten imiteren, maar hun eigen stijl moeten ontwikkelen. En bovenal: "Buig niet voor koning schaamte, want die loert op elke hoek." Door ouders of andere adviseurs moeten zij zich niet van hun stuk laten brengen: "Desnoods ga je op je bek, dat is niet erg, maar wat je zelf voelt is wat telt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden