Eens zo succesvol poldermodel raakt ernstig aangetast

Analyse | Ondernemers verzwakken fundament overlegeconomie nog verder

De aanval komt uit onverwachte hoek. Ondernemers nemen het op tegen het poldermodel. De onlangs opgestapte voorzitter van MKB Nederland, Hans Biesheuvel, is zo gedesillusioneerd geraakt in de krochten van de overlegeconomie, dat hij een nieuwe club voor ondernemers begint.

Zijn plan is een nieuwe beproeving voor het model, dat nog niet zo lang geleden een succesvol exportproduct was. Delegaties uit de hele wereld togen naar Den Haag om te leren hoe politiek, kapitaal en arbeid elkaar vonden in relatieve harmonie.

Het gedegen poldermodel lijkt de laatste jaren echter meer op een wankele brug waarvan de pijlers steeds dunner worden. Aan de kant van de politiek hebben zwakke regeringscoalities de overlegeconomie aangetast. De snel opeenvolgende kabinetten zijn druk met lijfsbehoud. En de partijen op de flanken als SP en PVV, zijn geen fan van langzaam compromissen sluiten.

Tegelijk belandde de grootste vakbond, de FNV, in een crisis. De activisten Corrie van Brenk en Ton Heerts bestreden polderaar Agnes Jongerius. Begin dit jaar kwam er een einde aan die strijd met de oprichting van de Nieuwe Vakbeweging, onder leiding van Ton Heerts. Net op tijd om toch weer gewoon in Den Haag aan de overlegtafel aan te schuiven met kabinet en werkgevers.

Maar zo vanzelfsprekend als voorheen ging het niet. Alleen met uiterste inspanning kwam er begin april een 'sociaal akkoord' uit de overlegeconomie rollen. Aanvankelijk zeer bejubeld. De opluchting dat het nog mogelijk was het eens te worden bleek echter vele malen groter dan het enthousiasme over de inhoud.

Al snel bleek het akkoord nogal wat losse eindjes te bevatten. Nieuwe bezuinigingen in 2014 bleken niet definitief van tafel, anders dan werkgevers en vakbeweging gehoopt hadden. De blijdschap sloeg dan ook al snel om in teleurstelling over wat de afspraken nou eigenlijk echt teweeg zouden brengen.

Dat magere resultaat van de Haagse vergadertafel zette Biesheuvel er vorige maand toe aan zijn voorzitterschap op te geven. Hij had zijn leden, de kleine en middelgrote bedrijven, niet kunnen vrijwaren van nieuwe lastenverzwaringen. Nu blijkt dat hij ook het proces een afknapper vond. De polderpraters zijn vooral vergadertijgers en hebben weinig voeling met de echte wereld van ondernemers, zegt Biesheuvel nu. Daarom richt hij een nieuwe organisatie op, Ondernemend Nederland (ONL).

Daarmee blijkt ook de derde pijler van de polder, die van de werkgevers, niet vrij van erosie. Biesheuvel zwengelt dezelfde discussie aan die al jaren bij de vakbeweging speelt. Wie vertegenwoordigen ze eigenlijk? De vakbond wordt verweten te veel de belangen van traditionele, oudere werknemers met verworven rechten te verdedigen. De werkgeversorganisatie krijgt nu voor de voeten geworpen dat het geluid van de echte ondernemers er niet genoeg doorkomt.

Biesheuvel ziet een vergadercircuit waar ex-politici de boventoon voeren. Die bezetten veel bestuursfuncties bij VNO-NCW en bij de brancheverenigingen van MKB-Nederland. VNO en MKB zijn een paar jaar geleden gefuseerd en dat maakt het er niet beter op. Het betekent, volgens Biesheuvel, dat grote bedrijven en niet-ondernemers de boventoon voeren en nu Nederland al vijf jaar met een crisis te maken heeft, zijn dat niet de polderpartijen die het tij kunnen keren.

Biesheuvel is uitgesproken in zijn kritiek op de overlegeconomie: uitzonderlijk in de wereld van ondernemersorganisaties. VNO-NCW kreeg drie jaar geleden ook een speldenprik met de oprichting van de Groene Zaak. Daarin zijn inmiddels 165 bedrijven verenigd die vinden dat de duurzame economie onvoldoende aan bod komt bij VNO. Onder de leden zijn zorgverzekeraar Menzis, bouwbedrijf Heijmans, energiebedrijf Eneco en kantoorinrichter Ahrend. Toen bezworen de oprichters nog dat de Groene Zaak 'geen aanval' op VNO-NCW was, maar een 'alternatief'. Nu is de vraag hoeveel ondernemers Biesheuvel achter zich krijgt en wat zijn beweging teweeg gaat brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden