Eendimensionale kijk op acteurs en theaterleven

Eric Schneider en Lou Landré in 'Nocturne'. (FOTO LEO VAN VELZEN)

‘Nocturne’ van Eric Schneider door het Nationale Toneel in het Nationale Toneel Gebouw t/m 14/3. www.nationaletoneel.nl

Eric Schneider (1934) is zeker niet de eerste die het thema bij de kop pakt van oudere acteurs die hun eigen roem hebben overleefd, maar dat niet onder ogen kunnen zien. De Engelse schrijver Ronald Harwood gaf er in 1980 een prachtige wending aan in ‘The dresser’. Van de Oostenrijker Thomas Bernhard is er de al klassiek te noemen ‘Der Theatermacher’ (1984) en in eigen land verwerkte Ger Thijs het thema tot een haarscherpe analyse van de toneelwereld in ‘Het licht in de ogen’ (2003).

Natuurlijk kent Schneider deze en andere versies. Hij heeft zelf in Bernhard gespeeld. Na bijna vijftig jaar op toneel te hebben gestaan, achtte hij de tijd rijp zichzelf en zijn ervaringen op de snijtafel te leggen. En wat een ongehoord ouderwetse variant levert dat op. De clichés stuiteren over elkaar, alsof er nog nooit een Werkteater (jaren ’70) is geweest dat, als eerste groep sinds Aktie Tomaat, met een eenvoud aan middelen juist liet zien hoe je clichés boven de werkelijkheid kan uittillen, er theatraal en dramatisch een meerwaarde aan kon geven.

In ‘Nocturne’ worden platweg de voormalig steracteur Fons (gespeeld door Schneider zelf) en de tot souffleur en zelfs nachtportier gedegradeerde tweederangsspeler Johan (Lou Landré) tegenover elkaar gezet. Met geen ander doel dan om met grievende uitspraken het standsverschil te laten voelen, en tegelijk toch op het meegevoel van het publiek te werken via zogenaamd terloopse verwijzingen naar Fons’ eigen verslechterende geheugen. Het 'oeioei wat gemeen' of ach gossie' klinkt regelmatig door in de reactie van het publiek.

Heel handig weet Schneider de lach en de traan te bespelen, maar o zo eendimensionaal en gemakzuchtig. Zoals hij ook voor Fons’ houding tegenover een zwarte vriend van zijn binnengewipte dochter weinig interessanters weet te verzinnen als: “Wat heb jij veel eelt onder je voet.” Of over het talent van de ook acterende dochter: “Niet groot maar wel bruikbaar.”

‘Nocturne’ geeft een even afgezaagd als romantiserend beeld van de groten bij het toneel die met valse oneliners in de kleedkamer zo mogelijk nog beter gebekt zijn dan op het podium. Maar een verder gravende kijk op de toneelwereld of een inkijkje in de ziel? Zelfs de onthulling dat zo’n met het grote gebaar geboren Fons nooit een doordeweekse actrice kan hebben verwekt, blijft ons niet bespaard.

In de al even weinig verrassende regie van Franz Marijnen is Lou Landré de enige die zijn, tamelijk ondankbare, rol van Johan nog enige diepgang weet te geven. En de voorspelbaarheid soms eventjes doorbreekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden