Review

Een zwetend paard in je huwelijksbed

Minder idyllisch, wranger dan vroeger, klinkt de nieuwe Peter van Lier. Maar ook geestiger: dé manier om onlust te bezweren.

Er is in de nieuwe, vierde bundel van Peter van Lier, ’Zes wenken voor muggen aan de deur’, wel iets veranderd ten opzichte van de vorige drie. Met de naïeve en selectieve schetsen van de werkelijkheid – altijd zorgzame moedertjes en hun altijd lieve kindertjes die bij elkaar het levensgeluk opsnuiven – is het nu wel voorbij. Woorden als ’goedgeluimd’, ’prettig’, ’aangenaam’ – idem dito.

Dit indertijd bewúst naïeve inzoomen op de nog magische wereld van het jonge kind maakte het deze filosoof-dichter mogelijk de werkelijkheid nog relatief zuiver en direct te benaderen. Een jong kind vraagt niet: ’Wat is het wezen van de boom?’ Bomen zelf evenmin. Maar volwassenen stellen zulke vragen wél en plaatsen zich daarmee feitelijk tegenóver de werkelijkheid waarvan ze zelf deel uitmaken. Van Liers ’naïviteit’ was een bewuste poging het min of meer directe contact met de werkelijkheid te herstellen.

In de nieuwe bundel maakt de idylle plaats voor de onbestemde aspecten van het leven. De chaos die volwassenen ervaren sijpelt nu aan alle kanten de verzen binnen. Maar de humor ook. Zo houden volwassenen hun spoken eronder.

In alle gedichten komen dieren en mensen voor, waarmee de scheiding natuur-cultuur steeds prominent aanwezig is. De afdeling ’Natuurlijk leven’ opent gezien die titel nogal vilein met een cyclus over ingeblikte vissen, ’in olie gesmoord’, ’van kop, staart en vinnen’ ontdaan. Deze voorstelling als van een massagraf neemt echter een grotesk kalmerende wending ’als vaders over de hele wereld kennelijk zonder veel / moeite hun kinderen gerust weten te stellen met het ook in blik // gelukkig in groepsverband / leven’ van ’de soepel jonge lijfjes’. Wat tot het absurdistische slotoordeel leidt ’dat de omscholing van deze dieren geslaagd verliep’! Eerst een school vissen in water, daarna een vrolijk school vissen in blik Of woorden de werkelijkheid ook kunnen vertekenen, ook al bedoelen de vaders het goed!

Zo blijken heel vaak negatieve tendenties half grappend verbonden met positieve. Ergens laat een groep werkpaarden ’een genoeglijk hinniken’ klinken, maar het eind van het liedje is dat ze smachten naar: ’einde periode van werk in draf; weg met het krachtvoer, // ’’lekker veesten op zuring en klaver”’.

Diezelfde paarden inspireren menig plattelandshuwelijk om in bed ’de hoefjes (’ju-ju’) / maar weer eens de lucht in’ te zwaaien. Klinkt plezierig, maar de volgende toevoeging doet daar weer veel aan af: ’vooral na die lange periode van donkertje: vol zwijgzaamheid en // arbeid van zwetende paarden’.

Van Lier is definitief in de volwassen sectie der werkelijkheid aanbeland en stuit op veel onlust die alleen door zijn geestige verwoording enigszins aan banden wordt gelegd. We komen mannen tegen die ’hun gazonnetje bewerken’, d.w.z. wurmen zoeken die als visaas in de jampot verdwijnen. Of natuurfreaks die de klipdassen adoreren, ’bijna aanbiddend hun oortjes, voetjes en tanden langszij’. Tanden – géén ’tandjes’! En langszij!

Onbegrip leidt tot geweld en tegengeweld, een ’zonaanbidder’ op ’een snikhete dag’ wordt bijna sadistisch gecombineerd met psalm 58: ,,laten zij vergaan als een slak die voortkruipend wegsmelt”.

En wat te zeggen van het kadergedicht, waar de wanhoop van een moeder die haar kinderen kwijt is in balsemende taal, dat wel, tot ’weerzin’ leidt ’zelfs bij de meest goedaardigen’? Zie hoe het gebruikte citaat uit psalm 42 deze terecht wanhopige vrouw de barre, uitgestrekte mentale vlakten op stuurt en haar ’dierlijke rillen’ trakteert op weliswaar ’vergeving’ maar ook de al genoemde ’weerzin’. Totale ambivalentie ten top. De chaos en verwarrende morele context die de werkelijkheid voor ons in petto heeft is hier wel heel wurgend beschreven.

Van Lier was al een interessante dichter. Hij is nu ook een volwassen dichter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden