Een zwervend bestaan

Filosoferen is voor iedereen, ook voor de leek. In de Maand van de Filosofie doet Trouw iedere woensdag verslag vanuit een Filosofisch Café. Vandaag: het café van Dries Boele in Amsterdam.

In een zaaltje in de kelder van het Amsterdamse filmtheater LAB111 zitten zeventien mensen in een grote kring bijeen. Het is de eerste zomerse zondag van het jaar, maar dat mag de zestien deelnemers aan het Filosofisch Café niet deren: vier van hen hebben vandaag een wollen trui aangetrokken. Organisator Dries Boele is zichtbaar tevreden met de opkomst bij dit mooie weer.


Al bijna dertig jaar organiseert hij deze bijeenkomsten. Dat maakt zijn Filosofisch Café misschien wel het oudste ter wereld. De opzet is in al die tijd ongewijzigd gebleven. Zo opent Boele ook vandaag met een inventarisatie van de thema's die deelnemers zouden willen bespreken. Samen beslist de groep welke hun voorkeur heeft. Vandaag valt voor de eerste helft de keus op een vraag over de digitale revolutie: 'Zijn wij in staat om onze kinderen op te voeden in een maatschappij waarin we zelf niet zijn opgevoed?'


Eerder dan Parijs


Volgens de geschiedenisboeken ontstond het Filosofisch Café in 1992 in Parijs aan het Place de la Bastille, toen filosoof Marc Sautet mensen opriep wekelijks bijeen te komen in de kroeg om samen te filosoferen. Cafés-philos noemden de Fransen het concept. Sautet verwierf er grote bekendheid mee en het café leeft na zijn dood voort, onder andere in verschillende steden in Nederland.


Maar al vóór die tijd was er Hotel de Filosoof in Amsterdam, waar Dries Boele vanaf het eerste weekend na de opening in 1988 zijn Filosofische Cafés organiseerde, samen met hoteleigenaar Ida Jongsma. Boele, toen in de eindfase van zijn studie, zag het als zijn missie filosofie terug de straat op te brengen. "De universiteit is een museum voor filosofie. Dat is wel interessant en leerzaam, maar de echte filosofie heeft wortels in de praktijk. We denken immers omdat het leven ons te denken geeft."


Hij maakte zijn bijeenkomsten zo laagdrempelig mogelijk, zodat een diverse groep mensen zou deelnemen. Vervolgens gingen zij op gelijke voet het gesprek aan. "Filosofie draait voor mij om nadenken over je eigen denken, je eigen uitgangspunten bevragen. Dat is lastig om in je eentje te doen. Je moet daarom in gesprek met anderen." In een tijd waarin filosofie het imago had stoffig en abstract te zijn, was deze aanpak vernieuwend. Hotel de Filosoof kreeg veel media-aandacht, tot aan de Franse krant Libération toe. Het zou Boele dus niets verbazen als Sautet zijn inspiratie destijds uit Amsterdam haalde. "Ik kan dat natuurlijk niet bewijzen, maar wij waren eerder. Hij was zeker wel degene die het Café populair heeft gemaakt."


Onvanzelfsprekendheid


Hotel de Filosoof bestaat inmiddels niet meer. Boele leidde met zijn Filosofisch Café een zwervend bestaan. Hij huisde onder andere in cultureel centrum De Badcuyp, in café Razmataz en nu dus in LAB111.


In de pauze lopen de amateurfilosofen samen naar de bar. De meesten kennen elkaar bij naam. "Zij komen hier regelmatig", licht Boele toe. Vandaag telt hij drie nieuwe gezichten. Het publiek bij zijn bijeenkomsten trekt Boele voornamelijk via een mailingslijst. "Daar krijg ik wekelijks nog nieuwe aanmeldingen voor. En ik kondig de zondag altijd aan als ik ergens een filosofische cursus geef."


Daisy Jansen is samen met haar man Hans, die verderop druk staat te praten, de trouwste bezoeker van het Filosofisch Café. Al zo'n twintig jaar komen zij naar Boeles bijeenkomsten. Lachend: "We volgen hem overal naartoe." Doel van haar bezoek is 'wijsheid opdoen'. "Het is goed om af en toe andere visies te horen."


Dat benadrukt ook Boele als een belangrijke functie van filosofische cafés. "Het Filosofisch Café is een publieke ruimte voor meningsvorming, toegankelijk voor iedereen. Je ontmoet hier mensen die je niet in het dagelijks leven tegenkomt. Deze gesprekken zijn in feite een oefening in onvanzelfsprekendheid. Ze leiden tot misschien wel de belangrijkste filosofische vraag: 'Is dat zo?' Dat heeft ook een politieke functie. Het sluit goed aan bij het belang dat Hannah Arendt hecht aan een pluraliteit van meningen die samenkomen in het publiek domein." Is het ook om deze reden dat Boele al bijna dertig jaar zonder tegenprestatie zijn cafés organiseert? Bescheiden: "Ach, iedereen moet iets doen voor de samenleving. Dan kun je maar het beste bijdragen met iets waar je kwaliteiten liggen."


Het doet Boele in ieder geval goed te zien dat reflecteren op het dagelijks leven aan populariteit wint. "Filosofie heeft zijn stoffige imago afgeschud. Ik hoor van boekhandelaren dat de boeken over praktische filosofie niet aan te slepen zijn."


Wie niet meegaan in deze ontwikkeling? "De academisch geschoolde filosofen, die komen bijna nooit naar de cafés. Het blijft mij verbazen. Hoe kun je nou filosoof zijn zonder de filosofie te beoefenen?"


Filosofisch Café Amsterdam


Bestaat sinds: 1988


Locatie: LAB111


Wanneer: de eerste of tweede zondag van de maand


Aantal deelnemers: 16


Thema's van vandaag: Opvoeding en terrorisme


Gemiddelde leeftijd: rond de 50


Meestgedronken drankje: voor de pauze water, na de pauze wijn

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden