Een zwart-witte wereld

Laatst vond ik op een rommelmarkt een jeugdliefde terug, 'Het groote negerboek' door Willy Schermelé. Het begint zo: “Willen jullie eens iets over de nikkertjes horen? Dat zijn immers de beste vriendjes van onze jongens en meisjes?” Illustraties tonen onze vriendjes, zo zwart als drukinkt, met lippen als ballonnetjes. Net als Hoffmann's 'Moriaantje zo zwart als roet' en stripheld Sjimmie, vriendje van witte Sjors.

Via het sprookje 'Alle rassen zijn broeders' legde Schermelé keurig uit dat we toch kinderen van één Vader zijn: een parelvisser had vijf gelijke zonen, die hij even lief had, maar steeds door elkaar haalde. Hij vroeg de zon om raad, en die liet ze in de regenboog klimmen en elk een eigen kleur kiezen. De eerste zoon koos zwart (een zwarte parel is immers het kostbaarst) de tweede bruin, de derde en vierde kozen voorzichtig rood en een weinig geel. Maar de vijfde zoon kreeg niets, want de zon moest ineens verder omdat het wolkendek ergens gescheurd was. Daarom bleef hij blank.

Op school kwam er eens een Afrikaanse dominee vertellen wat er met de dubbeltjes gebeurde die wij braaf in 'het negertje van de zending' gooiden (als 't tenminste een dubbeltje was, en niet via de snoepwinkel een stuiver geworden) en dat zo leuk ja knikte als het muntje viel. Wij keken onze ogen uit, want een èchte neger hadden we nog nooit gezien, zoals zoveel Nederlandse provinciaaltjes toen. En hij was níét zwart! Klassikaal werd er een verslag gemaakt: “Van-mor-gen was er een ne-ger in de klas. Hij was he-le-maal bruin, al-leen de bin-nen-kant van zijn han-den wa-ren ro-ze.” Op dezelfde wijze verdrong de kleuren-tv met tig netten ook die zwart-witte met twee kanalen. Wat een nuances!

Maar met die artikelen onlangs in Trouw over 'zwarte' vrouwen die voor de vrouwensynode de apartheid weer hebben uitgevonden, zijn we dus terug bij de oude karikaturen. Mij interesseert het nul welke kleur iemand uiterlijk heeft, maar ik heb vaak grote problemen met wat er ìn een kop zit aan ideologieën. Racisme is niet zelden een stok om de hond te slaan en gaat eigenlijk over angst om territorium, privileges, bezitjes te verliezen, of over afgunst, machtsdenken, privé- frustraties. Maar een etiket plakken is veel gemakkelijker dan introspectie, gauw klaar en doeltreffend: vanwege de vrees niet politiek correct te zijn, krijg je nu meteen mea culpa- gekruip van 'witte' vrouwen die devoot aan 'zwarte' vragen wat zij aan d'r eigen racisme kunnen doen. Alsof racisme alleen iets van blanken is! Er bestaan antropologische studies over hoe men op de Antillen bijvoorbeeld de waarde van mensen afmeet aan het percentage blanke en bruine voorouders, er bestaan zelfs aparte woorden voor 25 of 75 procent blank. Misschien kan men daar eens informeren waar precies de grens tussen zwart en wit ligt, want dat hoort er ook bij, en daar had Zuid-Afrika dus geen patent op.

Maar als je wereld alleen uit zwart & wit bestaat, ga dan toch aan sport doen in plaats van aan religie. Een voetbal is zwart-wit, schaakstukken zijn zwart-wit. Dat illustreert mooi waar zwart-wit gedoe toe leidt: bij schaken is er maar één doel, te weten de tegenstander elimineren. Remise betekent 'weer zetten', het gaat uiteindelijk om mat, Arabisch voor dood.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden