Een zompig vogelparadijs

Naar weidevogels moet je vandaag de dag op zoek. Bij West-Graftdijk hebben ze hun paradijs gevonden.

Veertig treden telt de trap van het viaduct naar West-Graftdijk. Veertig treetjes om duizend jaar terug te gaan. Naar de tijd van een 'vreeswekkende wildernisse', waterwolven en walvisvaarders. En naar een hedendaags paradijs voor weidevogels.

De was wappert tussen twee half-houten huizen in West-Graftdijk. Een kind crost op een zelfgemaakte zeepkist door de straat en op slag vervliedt het heden. Lang duurt het dorp niet en al snel is daar de leegte van het land. Boerenland, dat wel, dus veel meer dan wat meeuwen en ganzen valt er niet te zien. Voor koeien is het hopelijk nog te vroeg - ze zouden toch nog wel buiten komen?

Links van me torent de Ringvaart hoog boven het land uit en maakt duidelijk dat we hier met veen te maken hebben. Veengrond klinkt immers in als het wordt ontwaterd (ontgonnen).

Zo'n duizend jaar geleden was deze Eilandspolder nog een eiland tussen de Beemster en de Schemer. Een 'vreeswekkende wildernisse' die nodig ten nutte gemaakt moest worden. Vonden althans de kolonisten uit de duinstreek. Als eerste werd het westelijk gedeelte 'aan snee genomen'. Lange sloten verdeelden het land in langwerpige kavels. Het oostelijk deel volgde eeuwen later en werd - geheel volgens nieuwe inzichten - blokvormig opgedeeld. Beide delen zakten en werden te nat voor akkerbouw en dus verschenen er koeien. En die zijn er nog steeds, zij het met mate. Want het overgrote deel van de polder is in handen van Staatsbosbeheer en Landschap Noord-Holland en daar prevaleert de natuur.

Natuur waarin het voorjaar duidelijk is aangebroken. Op de ringvaart baltsen twee futen: de borsten hoog, in de snavel een bruidsschat. Een broedende wilde eend op de oever sluit de ogen om mij niet te zien en daarmee zichzelf ook onzichtbaar te maken.

Het bosje rechts in het boerenland is een honderd jaar oude boomgaard, in beheer bij stichting Landschap Noord-Holland die er oude rassen als Groninger Kroon en Zoete Ermgaard een nieuw leven geeft. Het bosje is multifunctioneel; blauwe reigers gebruiken het om er te broeden, puberende lepelaars als hangplek.

Ik mis nog wel de weidevogels. Daar is de Eilandspolder beroemd om en daar kwam ik toch stiekem vooral voor. De boswachter van Landschap Noord-Holland die dit westelijk deel beheert, repte van 150 grutto's en kieviten, 70 tureluurtjes, 50 scholeksters en zeker 15 veldleeuweriken.

Maar ja, boerenland is boerenland. Daar telt vooral geld en niet zozeer het vogelleven. Ze worden min of meer gedwongen, die boeren, want nog steeds zijn veel te weinig mensen bereid een paar centen meer te betalen voor vogelvriendelijke melk.

Grut-o-grut-o-grut-o klinkt het opeens. Twee grutto's schieten voorbij en in de verte kantelen kieviten door de lucht. Ik passeer de werkschuur van Landschap Noord-Holland en kijk, acuut breekt de mooiigheid aan. Grutto's scheren, tureluurtjes tuuten, kieviten buitelen, veldleeuweriken trillen en het is zoals het moet zijn. De sloten brokkelig, het land zompig, de einder ver en het water hoog.

Na Driehuizen - een dorp als een museum - mag ik even het veld in. Even lekker zompen en over bruggetjes waggelen. Vogels alom, mijn eerste vlinder van het jaar en overal speenkruid en klein hoefblad in bloei.

Ik passeer Siberië, voormalig onland zoals elke boerderij wel een stukje had en nu door Landschap Noord-Holland omgevormd tot waterig vogelland. Erg populair is het vandaag niet; meer dan twee bergeenden ontdek ik niet. Eigenlijk wel zo prettig. Natuur hoort eigengereid te zijn, wars van al te strikte planologie.

Tussen Noordeinde naar Graft duikt het land rechts nog verder de diepte in. Het is een droogmakerij. Altijd fijn, als het landschap nog leesbaar is en niet vernacheld door ruilverkavelingen en andere nutsingevingen.

In Graft en Rijp doen museum, wapen en monumenten herinneren aan de tijd van de walvisvaarders. Ooit lagen de dorpen immers aan zee - de Zuiderzee. Het moet voor de werklieden bitterkoud en loodzwaar zijn geweest, die walvisvaart op Groenland, maar de dorpen floreerden. Én stonken, zo klaagde het schrijverspaar Betje Wolff en Aagje Deken: 'Wij woonen in een land druipend van walvisch traan.'

De plasdrassen (wat een woord!) van het Kerkemeertje verderop wachten. Deze afgegraven landbouwgrond is in trek bij hongerige weidevogels. Door de hoge waterstand worden de bodemdieren omhoog gestuwd en ja, dan vallen ze ten prooi...

En inderdaad. Op het slik peuren grutto's, tureluurtjes en scholeksters in de grond. Kluten maaien door het water, een visdief biedt zijn vrouw een visje aan. Het vogelparadijs.

Wandelroute

De route is niet beweg-wijzerd.

Start bushalte viaduct N244 West-Graftdijk. Viaduct noordzijde via trap af en noordelijk lopen langs ringvaart naar Driehuizen. Einde Driehuizen RA, Visweg. Deze wordt al snel onverhard. Op het einde, vlak voor huis links wandelpad Meerdijk in. Overstap en bruggetje over. RA. Via een klaphek de weg op. Na Siberië houd je op Y-splitsing de rechter, hoge weg aan. Bij witte brug RA naar Noordeinde. Doorlopen tot Graft. Aan het eind van de weg LA voor heen en weertje naar De Rijp. Zonder De Rijp RA (Groene Weg). Na een kilometer op de Dwarsweg RA voor bezoek Kerkemeertje. Na bocht naar links ga je brug over (bordje Landschap Noord-Holland). Vogelkijkhut, uitkijktoren en twee plassen.

Terug naar Groene Weg en RA naar viaduct.

Bus: vanaf NS Amsterdam of Purmerend bus 301 plus 123.

Lengte 16 km (zonder heen weertje naar Kerkemeertje 12)

Horeca; Noordeinde, De Rijp

Openbaar vervoer; bus 301 plus 123 vanaf Amsterdam CS.

Excursies: Landschap Noord-Holland geeft elke zondag vaarexcursies.

Zie www.landschapnoord-holland.nl/activiteiten

Pad: de route voert grotendeels over verharde dijkwegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden