Een zee, midden in het regenwoud

Bijna twintig jaar na zijn overhaaste vlucht uit Maleisië is natuurbeschermer Mutang Urud terug in de riviervallei waar hij werd geboren. Urud herkent het gebied niet meer. De camera registreert zijn verbijstering. ''Dit was allemaal regenwoud'', zegt hij. ''Ergens hier moet het huis van mijn moeder hebben gestaan.'' In een auto rijdt hij over een heuvelachtige weg die er eerder niet was. Dan, na een bocht, zien hij ineens een enorm stuwmeer. 'O, wow, het lijkt wel een zee! Midden in het regenwoud. Ongelooflijk.''


Sarawak, de Maleisische deelstaat op het eiland Borneo, was decennia lang de grootste exporteur van tropisch hout ter wereld. Er is nog altijd discussie over het percentage van het oeroude, primaire tropisch regenwoud dat er in dit land is gekapt voor houtproductie, maar dat het veel is, heel veel, staat buiten kijf. Van het oude woud is nog 10, maximaal 20 procent over. In de lege valleien werden dammen gebouwd. Stuwmeren leveren elektriciteit, veel meer dan het land zelf nodig heeft.


Bos zo groot als Engeland weg


De ramp voor het milieu is tweevoudig: na de houtkap werden grote arealen uniek veenbos opgeofferd voor eindeloze palmolie-plantages. Inheemse bewoners zijn goeddeels uit de regio verdreven. Op toeristische websites wordt Sarawak aangeprezen als een paradijs voor rustzoekers, maar daar staat niet dat een bosgebied ter grootte van Engeland is verdwenen.


Mutang Urud is actievoerder van het eerste uur. Kort nadat de grote kaalslag begon, ging hij de barricaden op. In een land als Maleisië was dat niet zonder gevaar. Urud was bevriend met de Zwitserse activist Bruno Manser, die sinds 1984 in Maleisië actie voerde tegen de boskap. Manser verdween in 2000 in Maleisië van de aardbodem. Er is nooit meer iets van hem vernomen. De makers van de documentaire 'The Borneo Case', Eric Pauser en Dylan Williams, behoorden tot de laatsten die Manser spraken, begin 2000, toen ze een film over hem maakten. Op 24 mei van datzelfde jaar verdween Manser. Urud, zijn vriend, was ook in die film te zien.


Manser en Urud kwamen op voor het inheemse volk, de Penan. Deze stam woont in het tropisch regenwoud en leeft al eeuwen van het bos. De Penan werden door de commerciële houtkapbedrijven van hun grond verjaagd, met politieke steun van de voormalige premier Abdul Taib Mahmud.


Mutang Urud reisde destijds met vertegenwoordigers van de Penan de wereld af om aandacht te vragen voor de ontbossing. Ze bezochten 24 steden in dertien landen, Urud sprak de vergadering van de Verenigde Naties toe en ontmoette invloedrijke personen, zoals de Amerikaanse senator Al Gore en Maurice Strong, de secretaris-generaal van de VN-conferentie voor milieu die in 1992 in Rio de Janeiro is gehouden. Hij sprak toen ook met prins Bernhard, die zich inzette voor het Wereld Natuur Fonds. Maar uiteindelijk keerde Urud gedesillusioneerd terug naar Sarawak. "We hoopten zo dat de buitenwereld ons zou helpen. Er gebeurde niets", zegt hij in The Borneo Case.


Gemarteld


Bij terugkeer in Maleisië werd Urud gevangengezet en gemarteld. Na zijn vrijlating besloot hij te vluchten, naar Canada. Daar, in Montreal vonden de documentairemakers hem terug. Hij vroeg ze of ze een cd met het geluid van het tropisch regenwoud voor hem wilden meenemen. In de film luistert Mutang Urud vol heimwee naar de geluiden die hij zo miste. Tijdens de opnamen voor de film besluit Urud dat het tijd is om terug te gaan. Nog altijd ligt er een plan voor een gigantische stuwdam in 'zijn' vallei. "Als dat doorgaat, wat is mijn thuis dan nog? Dit is mijn laatste kans om mijn gemeenschap te helpen."


The Borneo Case is een trieste saga van corruptie, hebzucht en het bewust en misdadig vernielen van onvervangbare natuur. De kaalslag zal nooit meer kunnen worden hersteld. Mutang Urud besluit na zijn terugkeer in Maleisië dat hij blijft actievoeren voor de stukjes oerwoud, die er nog zijn. Voor de restjes. De film is een beklemmende getuigenis van de onmacht van een volk dat zijn eigen leefgebied wil beschermen, tegenover corruptie en het kortetermijndenken van machtsbeluste politici. Typisch geval van ecocide.


the borneo case Na jaren van afwezigheid keert de destijds gevluchte natuurbeschermer Mutang Urud terug naar 'zijn' vallei in Sarawak, de Maleisische deelstaat op Borneo. Hij is verbijsterd door de totale verwoesting.


Dodelijk vak: de natuur beschermen


Gevaarlijk beroep: natuurbeschermer. Niet in Nederland: getroffen worden door een afbrekende tak is zo ongeveer het ergste dat een natuuractivist hier kan overkomen. In tal van landen in de wereld sneuvelen mensen die opkomen voor de natuur.


Vorig jaar publiceerde Global Witness, een internationale organisatie die opkomt tegen dit geweld nieuwe cijfers: in 2015 werden per week meer dan drie mensen vermoord omdat zij actie voerden voor de natuur. De organisatie registreerde 185 moorden in 16 landen, het hoogste aantal tot dan toe.


Begin dit jaar maakte Global Witness bekend dat alleen al in het Midden-Amerikaanse Honduras sinds 2010 meer dan 120 mensen zijn vermoord omdat zij protesteerden tegen de vernieling van hun land, bos of rivieren. Het ging vrijwel altijd om protesten tegen grootschalige mijnbouw, de aanleg van stuwmeren voor elektriciteitsopwekking en boskap voor landbouw en veeteelt. Volgens de organisatie zitten in dit land hoge politici en topmensen uit het bedrijfsleven achter het geweld.


Niet alleen in Maleisië, zoals de film 'The Borneo Case' laat zien, maar ook in landen als Brazilië (50 moorden in 2015), de Filippijnen (33) en Colombia (26) zijn natuurbeschermers hun leven niet zeker. De Nederlandse afdeling van de internationale unie voor natuurbescherming IUCN heeft samen met Global Witness en Milieudefensie in vier landen een project opgezet om natuurbeschermers beter te beschermen.


Natuurbeschermer Mutang Urud is aanwezig van 24 t/m 30 maart. Een van de twee regisseurs, Erik Pauser en Dylan Williams, is aanwezig bij de vertoning op zaterdag 25 maart en maandag 27 maart.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden