Brexit

Een zachtere brexit of ramp-brexit, op die keus lijkt het nu uit te draaien

Beeld Fadi Nadrous

De Europese Unie is nog steeds bereid met de Britten te onderhandelen over een nieuwe brexit-deal, maar dan moeten zij toch echt eerst op eigen kracht een uitweg vinden uit de benarde hoek waarin ze zichzelf hebben geschilderd. 

Dat was woensdag in Brussel en Straatsburg het overheersende sentiment, nadat het Britse Lagerhuis dinsdagavond de huidige brexit-deal had verworpen.

Het openbreken van die overeenkomst is uitgesloten, lieten de Europese leiders unisono weten. Wat wel zou kunnen, is geheel nieuwe afspraken maken over een veel zachtere brexit. Maar dan moet het landsbestuur van het Verenigd Koninkrijk – door wie dat ook geleid moge worden – minstens één van zijn principiële randvoorwaarden laten vallen.

De regering-May heeft steeds gezegd uit de douane-unie en de interne EU-markt te willen stappen, geen vrij verkeer van personen te willen, geen harde grens op het Ierse eiland en geen handelsgrens in de Ierse Zee, tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië. Die ‘rode lijnen’, plus die van de EU, zijn in deze combinatie dusdanig onverenigbaar met elkaar, dat ze na uitputtende onderhandelingen hebben geleid tot het huidige omslachtige akkoord, met de gewraakte ‘backstop’ voor de Ierse kwestie.

“Als het VK ervoor kiest zijn rode lijnen in de toekomst te wijzigen”, aldus EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier, “dan zal de EU bereid zijn om daarop direct gunstig te antwoorden. Het is nu aan de Britse regering om te zeggen hoe het verder moet.”

Backstop

Mocht Londen er bijvoorbeeld voor kiezen om alsnog in de douane-unie te blijven, dan is een groot deel van het Ierse hoofdpijndossier opgelost en wordt een ‘backstop’ (dat juridische vangnet dat grenscontroles tussen Ierland en Noord-Ierland moet uitsluiten) wellicht geheel overbodig. Voor de regering-May lijkt zo’n knieval echter uitgesloten, want in haar optiek komt er dan een brexit ‘waarvoor de Britten niet hebben gestemd’ bij het referendum in 2016.

De grote partijen in het Europarlement herhaalden tijdens een brexit-debat in Straatsburg nog maar eens dat er geen enkele onderhandelingsruimte meer is met de huidige randvoorwaarden. “Als de Britten het akkoord willen openbreken en bepaalde vragen willen stellen, hebben wij ook nog wel wat vragen”, zei de christen-democratische leider Manfred Weber. Tegen de Britten zei hij: “Alsjeblieft: vertel ons eindelijk wat jullie willen bereiken.”

De liberale voorman Guy Verhofstadt, tevens brexit-coördinator namens het parlement, riep de Britse politici op om uit hun loopgraven te komen. “Het is niet aan mij, bescheiden Belg, om de Britten te vertellen wat ze moeten doen, maar ik denk dat het tijd is dat het nationaal belang de smalle partijbelangen inhaalt. Het is tijd voor samenwerking door de partijen heen, zoals we hier ook altijd doen.”

Naast het Britse Lagerhuis is het Europees Parlement de enige andere volksvertegenwoordiging die op zeker moment in meerderheid zal moeten instemmen met de terugtrekkingsovereenkomst, maar door de afwijzing van dinsdagavond in Londen krijgt het die kans voorlopig niet.

De Britse hoop dat de EU alsnog concessies doet over de backstop lijkt ijdel. Alle EU-landen hebben zich in het hele proces eensgezind achter Ierland geschaard, dat die grenscontroles het meeste vreest. Dat die landen nu opeens zouden tekenen voor versoepeling van die backstop zonder Ierse instemming is ondenkbaar.

Met de immer angstaanjagender wordende nabijheid van de brexitdatum van 29 maart nemen ook de speculaties over uitstel toe. Als Londen daarom vraagt – iets wat May blijft uitsluiten – zal de EU daar ‘welwillend’ naar kijken, zei premier Rutte. “Maar dan moeten ze wel een idee hebben hoe ze het dan willen oplossen.” Een brexit-uitstel heeft wat Rutte betreft geen zin ‘als we nog een paar maanden langer in dit cirkeltje blijven draaien’.

Daarmee lijkt de wildgroei aan scenario’s zich wat de EU betreft te versmallen tot twee  min of meer realistische: ofwel een veel zachtere brexit, met maximaal drie maanden uitstel van de uittredingsdatum (wegens het aantreden van een nieuw, Britten-loos Europees Parlement op 2 juli), ofwel de gevreesde no-deal-brexit op 29 maart.

Lees ook

Nu is het helemaal een bende in het Verenigd Koninkrijk

Theresa May verloor de parlementaire stemming over de brexit met 432 tegen 202. Ze kreeg direct al een motie van wantrouwen voor haar kiezen.

May is ‘Brextinct’: de tabloids smullen van Brexit-debacle

Dat Theresa May de brexitstemming zou verliezen komt niet als een verrassing. De Britse kranten boorden al hun creativiteit aan om het nieuws te brengen: ‘Mays brexit-deal is zo dood als een dodo.’ 

Lees alles over de brexit op trouw.nl/brexit

Welke scenario's zijn er allemaal?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden