Een wrokkig pleidooi

Hoe moet het een man te moede zijn die weet dat hij een kansloos pleidooi houdt ? Drie dagen achtereen heeft Ivan Demjanjuks raadsman Ulrich Busch een tekst voorgelezen, woord voor woord, bijna mechanisch. Het werd tot een uitputtingsslag voor spreker, tolk en toehoorders. Busch poogde niemand te overtuigen, hij volvoerde een strafexpeditie.

U krijgt de tekst van mijn pleidooi niet schriftelijk, had hij vooraf bitter en cynisch tegen het hof en de officier van justitie gezegd. "Want u zegt dat er toch niemand naar me luistert." Het nu dagenlang langzaam voorgedragen betoog is een wraakactie, een straf. De advocaat heeft zijn harnas aangetrokken, zijn vizier omlaaggeklapt, de wereld om hem heen buitengesloten. Als Cornelius Nestler, de raadsman van de medeaanklagers, de aantijgingen en sneren in zijn richting beu is en het hof laat weten uit protest vijf minuten de zaal te verlaten, leest Busch onverstoorbaar door. Hij beledigt ook nog even de rechter, en die zegt het te betreuren dat niet ook híj de zaal uit protest kan verlaten.

Niet dat alles onzinnig is wat Busch te berde brengt: hij legt de vinger op de dunne bewijslast, hekelt het gebrek aan precisie in de aanklacht, hamert erop hoe moeizaam het is zijn cliënt op concreet, individueel daderschap vast te pinnen. Demjanjuk staat in de aanklacht symbool voor alle bewakers in de vernietigingskampen, en hij is de enige die er in Duitsland voor is vervolgd. Maar wat hij - Demjanjuk - precies in die kampen deed - zo hij er al was - dat kan, zegt Busch, niemand achterhalen.

Maar ergens achter dat vizier gaat iets met hem aan de haal. Zijn missie is een obsessie geworden. Geen steen blijft op de andere. Het persoonsbewijs is een vervalsing. Maar aangenomen dat Demjanjuk SS-kampbewaker was, dan nog viel hij onder militair strafrecht en is zijn schuld verjaard. Bevelen konden volgens dat recht niet geweigerd worden, omdat ze ondergeschikt waren aan het onaantastbare Führerbefehl, dus kampbewakers konden geen kant op.

En Demjanjuk had helemaal niet vervolgd mogen worden. In Polen heeft een officier van justitie in 2009 een onderzoek naar misdaden van Demjanjuk in Sobibor stopgezet en dus er nu sprake van een dubbele vervolging (een ne bis in idem) en die is strijd met het Europees recht. En Duitsland heeft al helemaal geen vervolgingsrecht, omdat de Duitse joden die zich onder de slachtoffers uit Westerbork bevonden en die een Duitse rechtsvervolging zouden rechtvaardigen, op dat moment geen Duits staatsburger meer waren. Die rechten hadden ze destijds bij het verlaten van Duitsland en hun komst naar Nederland (beter kan men spreken van een vlucht of verdrijving, maar dat zei Busch niet) verspeeld. Ze waren dus stateloos, en derhalve bevonden zich in feite geen Duitse slachtoffers in de treinen uit Westerbork.

Dat waren nare juridische vondsten, ze schroeiden in de opgeruwde huid van de geschiedenis, en Busch had voor komende week meer in petto.

Nog dertig pagina's tekst.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden