Een witte regisseur die zwarte acteurs regisseert

Racisme | De theatersector is zo ongeveer de witste sector van heel Nederland, realiseerde regisseur Eric de Vroedt zich. Hij begint daarom zijn loopbaan bij het Nationale Toneel met het stuk 'Race', een advocatenshow over de gevolgen van (positieve) discriminatie.

Er is niets wat een wit iemand over rassenverhoudingen kan zeggen tegen een zwart iemand wat niet zowel incorrect als beledigend is." Advocaat Jack heeft zich in de nesten gewerkt bij het aannemen van de zwarte stagiaire Susan en licht zijn illegale onderzoek naar haar verleden toe.

Regisseur Eric de Vroedt staat te glimmen als acteur Mark Rietman de zin - bedoeld als een uitleg van de feiten - er tegenover zijn medespeelster Romana Vrede als een slap excuus uit laat komen. Wanneer ze vervolgens in een discussie met elkaar niet helemaal de juiste toon vinden, springt hij er bovenop. Elke zin en elke klemtoon moet precies kloppen.

'Race' is dan ook een echt 'praatstuk', aldus De Vroedt. "David Mamet heeft natuurlijk een goed verhaal geschreven, een spannende anekdote met interessante personages, maar de woorden komen heel nauw. Het heeft iets van stand-upcomedy en blijft niet overeind als je het netjes in een realistisch advocatenkantoordecor zou spelen. Race gaat over het racismedebat, man-vrouw-issues en alle slimmigheden die daarbij komen kijken. Het publiek moet daarin echt positie innemen."

Relevant en actueel

Race begint als een whodunnit. Twee hoofdadvocaten, de witte Jack en zwarte Henry, zijn op papier gelijkwaardige partners. Ze hebben een zwarte stagiaire aangenomen, wel betaald. Een junioradvocate dus, een talent. Wanneer een man die verdacht wordt van verkrachting van een zwarte vrouw bij hen aanklopt, gaat het eerst vooral daarover. De advocaten komen eigenlijk tot de conclusie dat de zaak niet te winnen valt omdat de man overduidelijk schuldig lijkt. Vervolgens, door een fout, zitten ze er toch aan vast en moeten ze hem gaan verdedigen.

Geleidelijk verschuift de aandacht naar het advocatenkantoor zelf. Het racisme en seksisme in de zedenzaak wordt ineens van toepassing op de relaties binnen het kantoor. "Uiteindelijk gaat het over iets veel breders", zegt De Vroedt. "Speelt er racisme in deze zaak, in dit advocatenkantoor, in deze samenleving? En is positieve discriminatie de oplossing?"

Een actueler en relevanter onderwerp is in deze tijd nauwelijks denkbaar. De Vroedt: "De zwartepietendiscussie was twee jaar geleden voor mij de aanleiding om voor dit stuk te kiezen. Race is namelijk precies díe discussie, maar dan op hoog niveau: scherper en dieper, met meer vileine humor. Sindsdien heeft het debat over racisme in Nederland zich alleen maar uitgebreid en verdiept. Denk alleen al aan het Wildersproces dat vorig week van start is gegaan. In Nederland blijven we vaak hangen in verbazing: 'dat is toch geen racisme?', of 'nee, het is geen stereotype', of 'waarom wordt de traditie ons afgenomen?' Een hele kinderachtige reflex waarmee Race afrekent.

Kleurenblindheid bestaat niet

"Mamet stelt duidelijk: kleurenblindheid bestaat niet en racisme is alomtegenwoordig. Iedereen doet het: wit, zwart, zwart onderling, naar joodse mensen, wie dan ook. Het lijkt een onvermijdelijk mechanisme en daarmee moeten we dealen. Het gesprek moet nog op heel veel vlakken gevoerd worden, aangezien we nou eenmaal te maken hebben met mensen die hier wonen en blijven omdat ze hier geboren zijn; die een plaats in de samenleving opeisen en stuiten op racisme.

"Vervolgens laat Mamet ook zien dat je er met gemakkelijke oplossingen als roetpieten en wat diversiteitsbeleid, niet bent. Je moet blijven praten. Dat is misschien wel de kracht van het stuk: de twee zwarte mensen en de twee witte mensen gaan het gesprek met elkaar aan. Dat vind ik mooi en hoopvol. Juist niet elkaar vermijden maar de clash aangaan."

In de hoek gezet

Bij zijn aantreden heeft De Vroedt het diversiteitsbeleid van het Nationale Toneel flink aangescherpt. Hij nam onder andere drie acteurs met een niet-Nederlandse achtergrond aan.

"Ik constateerde dat de Nederlandse theatersector zo ongeveer de witste sector van heel Nederland is. Dat is echt een probleem als je de verhalen van deze tijd wil vertellen. Verhalen over de multiculturele samenleving, over politieke en maatschappelijke ontwikkelingen. Ik wilde mensen hebben waarmee ik die verhalen echt kan vertellen. En tegelijkertijd blijkt, net als in het stuk, dat diversiteitsbeleid ondermijnend is voor het zelfvertrouwen. Want deze mensen heb ik natuurlijk aangenomen omdat ze heel goed zijn. Maar subsidiënten plakken daar al snel een label van goed beleid aan. Dat roept weer de vraag op: 'ben ik hier omdat ik goed ben of omdat ik bijdraag aan de diversiteit van het gezelschap?' Het antwoord is natuurlijk tweeledig.

De Vroedt wilde ook zichzelf confronteren: "Ik woon in het centrum van Amsterdam, in een 'witte bubbel'. Door in mijn eigen praktijk mensen met een andere kleur en cultuur binnen te halen, word ik gevoed. Ineens gaat Race ook over mij: ik ben een witte regisseur die zwarte acteurs regisseert vanuit een bepaald referentiekader. We hebben daar heftige discussies over gehad, want zwarte acteurs Werner Kolf en Romana Vreede zijn bereid tot alles, maar nu werden zij zich ineens bewust hoe zij functioneren in een witte toneeltraditie. En dat ze door mij op een bepaalde manier geregisseerd worden. Een manier die soms misschien iets karikaturaals heeft.

"Werner zei bijvoorbeeld boos: 'Waarom moet mijn personage een James Brown ringtone hebben? En waarom moet ik daar een sexy dansje op doen? Ik doe al sinds de toneelschool sexy dansjes op James Brown en dat is omdat ik zwart ben!' Ik moest me ineens verdedigen, voelde me echt in de hoek gezet als racistische regisseur. Daardoor reageerde ik bijna zelf als de man die zich afvraagt waarom die gezellige Zwarte Piet ineens niet leuk meer is. Na een flinke onderlinge clash, doet Werner nu uiteindelijk een sexy dansje op Beethoven, wat misschien wel spannender is. We zijn ons door Race ineens heel erg bewust geworden van onze onderlinge verhoudingen: wit theater, zwart theater, wit spelen, zwart spelen."

projecten

In september trad regisseur Eric de Vroedt aan als artistiek leider van Het Nationale Toneel, dat vanaf januari - na fusie met de Koninklijke Schouwburg en Theater aan het Spui - het Nationale Theater gaat heten. Vanaf 2018 volgt hij Theu Boermans op als artistiek directeur. Na 'Race' begint De Vroedt aan de serie 'The Nation', een meerjarig project over de Nederlandse samenleving, tegen de achtergrond van Den Haag. Daarnaast regisseert hij onder de noemer 'Toneelstukken des Vaderlands' ieder jaar een nieuw toneelstuk van prominente toneelschrijvers. Race gaat zaterdag in première in de Koninklijke Schouwburg te Den Haag. Meer info:

nationaletoneel.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden