Een windvlaag blaast haar jurk omhoog

Ooit was hij net zo bekend als Günter Grass, later raakte de Duitse schrijver Siegfried Lenz een beetje vergeten. Met een compacte, gevoelige nieuwe novelle, maakt hij zijn rentree.

Siegfried Lenz (1926) is een van de belangrijkste Duitse schrijvers van na de Tweede Wereldoorlog. Zo’n kwarteeuw geleden schreef deze generatiegenoot van Günter Grass en Martin Walser bestsellers als ’Duits!’, ’Soldatenland’ en ’Heimatmuseum’, romans die ook in ons land veel werden gelezen. Later raakte hij ietwat in de vergetelheid, maar twee jaar geleden maakte Lenz een fraaie comeback met de nu vertaalde novelle ’Een minuut stilte’. Volgens de Duitse literatuurpaus Marcel Reich-Ranicki is dit ’misschien wel zijn mooiste boek’.

Het decor van zijn vroegere werk is Lenz trouw gebleven. ’Een minuut stilte’ speelt zich af in een Noord-Duits kustplaatsje, niet ver van de Deense grens.

De openingszin zet meteen de toon: „’Wir setzen uns mit Trünen nieder’, zong ons schoolkoor aan het begin van de herdenkingsbijeenkomst.” Herdacht wordt de zojuist gestorven Stella Petersen, een jonge en aantrekkelijke lerares Engels aan de plaatselijke middelbare school. De ietwat frivole, goedlachse Stella werd door haar collega’s op handen gedragen, was geliefd bij de leerlingen – onder wie ook Christian, de achttienjarige verteller.

Stella en Christian hadden zelfs een liefdesrelatie, wat uiteraard geheim moest blijven. Eén warme zomer lang duurde hun verhouding, die door Lenz subliem en met een welhaast ouderwets gevoel voor tact wordt beschreven. Sfeer en erotiek staan bij hem hoger genoteerd dan ruwe seksualiteit. Soms glijdt een hand onder een poloshirt of blaast een windvlaag een strandjurk omhoog waardoor ’een bleekblauw slipje’ zichtbaar wordt. Als Stella en Christian elkaar iets beter hebben leren kennen luidt het: „Ik deed haar badpak uit en ze liet het gebeuren, ze hielp me, daar in de laagte bij de dennen beminden we elkaar.”

Het opperste geluk en de diepste treurnis liggen vlak bij elkaar in deze novelle, waarin regelmatig van decor wordt gewisseld. Nu eens bevinden we ons op de rouwplechtigheid in de aula van de school – Christian is klassevertegenwoordiger, maar niet in staat om een toespraak te houden – dan weer in de duinen of op een strandfeest. Handig voert Lenz de spanning op, en de vraag waaraan Stella is gestorven wordt pas in het slotgedeelte beantwoord.

Ook anderszins laat deze novelle genoeg te raden over. Waarom liet Stella op school een tijd verstek gaan? Hoe vertrouwelijk was ze eigenlijk met de ’blonde, atletische man’ wiens foto op haar bureau stond? En hoe zat het met Georg, haar ’favoriete leerling’ zoals diverse keren wordt herhaald? Had Christian wellicht concurrentie?

’Een minuut stilte’ speelt zich af in de jaren zeventig, toen Ray Charles en Benny Goodman nog in de mode waren en een lerares Engels door haar leerlingen werd begroet met ’Goedemorgen, Mrs Petersen’. Lenz heeft slechts weinig woorden nodig om de sfeer van deze jaren op te roepen. Ook het precieze en gelijktijdig sensitieve taalgebruik nemen voor deze novelle in. Soms ruik je als het ware de zeelucht en hoor je de wind met de golven spelen. Af en toe voelde ik mij herinnerd aan de Duitse impressionist Eduard von Keyserling, wiens (tragische) liefdesverhalen uit het begin van de vorige eeuw eveneens aan de Noord-Duitse kust spelen.

Siegfried Lenz stond lange tijd bekend als een traditionele en realistische verteller die het de lezer niet al te moeilijk maakt. Dat geldt voor zijn romans, die soms wat langademig zijn. Maar ’Een minuut stilte’ is juist opvallend compact en laat diverse modernismen zien – zonder dat dit overigens ten koste gaat van het leesplezier. Regelmatig wisselt de verteller van perspectief, van de tweede naar de derde persoon. „Je draaide je gezicht naar me toe, Stella, en ik zoende je. Ik voelde haar adem, ze ademde iets sneller, ik voelde de aanraking van haar borst...”

’Een minuut stilte’, kortom, is een aanrader, mede door het voortreffelijke vertaalwerk van Gerrit Bussink.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden