Een wereld-Wozzeck

première | In Krzysztof Warlikowski's regiedebuut bij De Nationale Opera klopt alles. Met dirigent Marc Albrecht kneedt hij 'Wozzeck' om tot een verbijsterende ervaring.

opera


De Nationale Opera


Wozzeck


*****


Gevaarlijk spel. Laat dat maar over aan de Poolse regisseur Krzysztof Warlikowski. Hij durft het bij zijn debuut bij De Nationale Opera aan om de perfect uitgedachte muzikale structuur van Alban Bergs 'Wozzeck' grondig te verstoren. Aan de suite met dansen waarmee Berg zijn opera laat beginnen, laat Warlikowski een ingeblikte Engelse wals en chachacha voorafgaan, waarop gedanst wordt door kinderen in ballroom-outfit. Vervreemdend en toch niet, want uiteindelijk valt ook dit op zijn plaats op deze grootse opera-avond.


Met Warlikowski's even geniale als waanzinnige enscenering van deze 'volmaakte opera', zoals Pierre Audi 'Wozzeck' tijdens zijn openingsspeech typeerde, opende zaterdag het tweede Opera Forward Festival. Een 10-daags festival binnen het reguliere seizoen van De Nationale Opera met de nadruk op 'forward' - nieuw en vernieuwend dus.


Dit jaar is Lotte de Beer de partner in crime van Audi. De Beer is een fanatiek voorvechtster van het genre, dat volgens haar verleden, heden én toekomst kan becommentariëren en dat uitkomst kan bieden daar waar praten alleen niet genoeg is en zingen het moet overnemen.


Dat laatste geldt zeker voor de mensen die Bergs Wozzeck bevolken. Voor hen is zelfs geëxalteerd zingen ontoereikend om hun angsten en ellende te uiten; regelmatig moeten ze van Berg overschakelen op geschreeuw, gekrijs, heftige declamaties. En toch beweerde Berg zelf dat je in Wozzeck als zanger niets anders deed dan in Verdi's 'Il trovatore' - mooi zingen.


Wat dat betreft heeft DNO een onvoorstelbaar goede topcast bij elkaar gezocht. Nota bene van zangers die hier allemaal debuteren in hun rollen. Bariton Christopher Maltman geeft zijn geloofsbrieven voor de ideale Wozzeck af. Hij kan na deze prestatie alleen maar uitgroeien tot een wereld-Wozzeck om wie alle grote operahuizen zullen vechten. Zijn Marie is Eva-Maria Westbroek, die er fantastisch uitziet en die op een indringende manier een dramatische toprol aan haar repertoire toevoegt. Tonen die gloeiden van wanhoop met die volledige inleving die haar aangeboren lijkt. Westbroeks echtgenoot Frank van Aken verleidt haar als Tambourmajor op grootse wijze tot overspel en Marcel Beekman excelleert in de weerzinwekkende rol van Hauptmann. En dan zijn er nog Sir Willard White (Doktor), Jason Bridges (Andres) en een handvol prima kleinere rollen om de bezetting op hoog niveau af te maken.


In de bak weet dirigent Marc Albrecht alle strenge compositievormen in Bergs partituur los te kloppen en als kolkende lava te laten stromen. Het Nederlands Philharmonisch Orkest overtreft zichzelf in deze verraderlijke en voortdurend smeulende partituur, die helemaal aan het eind uitbarst in een van de mooiste orkestrale epilogen ooit geschreven. Hier weten Albrecht en zijn musici de tijd volledig stil te zetten. Wat een klasse.


Warlikowski bekijkt het waar gebeurde verhaal van de moordende kapper Wozzeck - door Georg Büchner voor toneel bewerkt - door de ogen van het kind. Het buitenechtelijke kind van Wozzeck en Marie is bij hem evengoed het jongetje Wozzeck zelf, dat aan het begin al wordt buitengesloten door die dansende, in hun ballroomkeurslijfjes zittende kinderen. Dans is trouwens een wezenlijk kenmerk in het handschrift van de Poolse regisseur. In zijn intrigerende versie van Bergs 'Lulu' in Brussel liet hij het hoofdpersonage zelfs op spitzen lopen en dansen. En in zijn mislukte 'Don Giovanni' (ook in Brussel) kwamen een paar mysterieuze dansscènes voor.


Ook in 'Wozzeck' is niet alles wat Warlikowski wil zeggen even eenduidig of duidelijk, maar dat maakt in het geheel niet uit. Omdat alles op een intuïtieve manier 'klopt'. En omdat hij zijn zangers tot zulke ongelofelijke acteerprestaties weet aan te zetten. Wozzecks zoontje (formidabel en aandoenlijk gespeeld door Jacob Jutte) opent het tweede bedrijf met een groot gesproken citaat uit Büchners toneelstuk, waarvan Berg een deel gebruikte voor Marie's grote monoloog in de derde akte. Nog zo'n risicovolle ingreep van de regisseur die fantastisch uitwerkt. De scènes met Marie en haar kind zijn hier theatrale hoogtepunten die aankomen als mokerslagen.


Het levert alles bij elkaar een verbijsterende kijk- en luisterervaring op die lang in hoofd en lijf blijft rondspoken.


Nog te zien t/m 9 april www.dno.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden