Een wereld van kostenvoordeel

Offshoring hoort erbij, net als reshoring. Vooral werkers op mbo-niveau voelen de pijn.

Dag van de Arbeid? Dag arbeid, zul je bedoelen. De opmerking kwam gisteren meer dan eens voorbij op Twitter. Het zijn vooral de middengroepen die de banen beteuterd uitzwaaien, stelt hoogleraar regionale economie aan de VU Henri de Groot.

Vorige week nog was het Avery Dennison in Hazerswoude waar onenigheid was over een sociaal plan, nodig omdat de Amerikaanse labelproducent de productie naar Duitsland verplaatst. De 186 werknemers staan op straat.

De afgelopen maanden vertrokken tientallen industriële bedrijven uit Nederland. Een proces dat al jaren aan de gang is. Hoogleraar international business strategy Desirée van Gorp stelde eerder al vast dat Nederland tussen 2005 en 2010 zo'n 41.000 arbeidsplaatsen verloor door offshoring, zoals het verplaatsen van bedrijfsactiviteiten wordt genoemd.

"De onder- en bovenkant van de arbeidsmarkt hebben weinig last van offshoring", zegt econoom De Groot. "Het zijn vooral de werknemers in het middensegment die onder druk staan. Die verrichten werk waarvoor je een zekere mate van scholing en vaardigheden nodig hebt. Dat soort arbeiders lopen nu ook voldoende rond in landen als China en India."

En in Oost- en Zuid-Europa. Zo laat Luxaflex haar jaloezieën produceren door Tsjechische werknemers, komen de verpakkingen van Actavis in handen van Bulgaren en is de spuitbussenproductie van Ardagh voordeliger in Hongarije.

Toch heeft offshoring geen invloed op de werkgelegenheid, schreef het Sociaal Cultureel Planbureau vorig jaar in een rapport. "Dat is een macro-economisch verhaal", legt De Groot uit. "Op de lange termijn herstelt de arbeidsmarkt zich via prijsaanpassingen. In dit geval betekent een prijsaanpassing: lagere lonen voor werknemers op mbo-niveau."

De druk op de lonen van de middengroep is al merkbaar. De Groot ziet dat werknemers op mbo-niveau die nu hun baan kwijtraken, vaak een nieuwe baan accepteren tegen een wat lager loon.

De vakbonden zien de ontwikkelingen met lede ogen aan. Soms ook met woede, als een goed draaiend bedrijf met mooie winstcijfers de deuren sluit en naar het oosten vertrekt. Philip Morris is daar een voorbeeld van. De sigarettenfabriek maakte in 2012 nog 115 miljoen euro winst, maar het Amerikaanse hoofdkantoor koos volgens de bonden voor 'winstmaximalisatie in plaats van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen in tijden van hoge werkloosheid'.

Protectionistische geesten zouden Nederland het liefst beschermen tegen deze uitwassen van de internationalisering. "We kunnen de grenzen niet dichtgooien en zeggen: we doen niet meer mee met de mondiale economie", zegt De Groot.

"We moeten niet zo bang zijn voor offshoring. Ik zie het als een slimme manier om gebruik te maken van de kostenvoordelen in de wereld. Doe als land waar je goed in bent. En ja, dat kan in de loop van de tijd verschuiven. Niet voor niets roept de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid op te investeren in het aanpassingsvermogen van de economie. Dan kunnen we inspelen op dit verschuivingen."

Naast offshoring is een andere trend gaande in de economie; reshoring. Dat is de omgekeerde beweging waarin bedrijven hun productie terughalen.

Eén op de tien Nederlandse ondernemingen die activiteiten naar het buitenland heeft verhuisd, brengt deze terug, zo bleek vorig jaar uit onderzoek van TNS Nipo. Reshoring heeft volgens De Groot "een hyperig karakter, net als outsourcing in jaren negentig. Toen schoot de industrie door in de gedachte dat daar de toekomst lag. Wat we nu zien, is een correctie op de doorgeschoten outsourcing. Ook al omdat in Aziatische landen de loonkosten toenemen."

Bedrijven die het afgelopen jaar Nederland verlieten

Philip Morris (sigaretten), Bergen op Zoom, 1200 banen

Tetra Pak (verpakkingen voedingsindustrie), Moerdijk, 215 banen

Parker Hannifin (hogedrukcomponenten voor gassen en vloeistoffen), Arnhem, Almelo, Hoogezand, Oldenzaal, 200 banen

Berg Toys (bouwer van skelters), Ede, 55 banen

Hyva (hydraulische cilinders), Hoogeveen, 20 banen

Actavis (verpakkingsmateriaal farmaceutische industrie), Zoetermeer, 100

Luxaflex (jaloezieën), Tolbert, 60 banen

Watts Industries (drinkwaterbeveiligingsproducten), Eerbeek, 160 banen

Avery Dennison (labelmaker), Hazerswoude, 186 banen

AkzoNobel (productie chemicaliën), Enschede, 200 banen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden