Een wandelende verspreider van ongeluk

’Ik ben blij, maar ik weet zeker dat mijn moeder nog veel blijer is.” Met deze woorden nam Arnon Grunberg, jeune premier én enfant terrible van de Nederlandse letteren, afgelopen maandagavondde Libris Literatuurprijs 2007 in ontvangst voor zijn roman Tirza. Grunbergs moeder is als alle moeders: ’Ze wil dat ik de mooiste en de beste ben. Alleen is ze fanatieker.’ Zo staat het in Blauwe Maandagen, zijn daverend ontvangen debuut uit 1994. Arnon Grunberg was toen 23.

Het fanatisme van zijn moeder, ’een soldaat zonder uniform’, valt goed te verklaren. Net als haar man, Herman Grünberg ( met umlaut), vluchtte Hannelore Klein naar Nederland om aan de Holocaust te ontkomen. Dat lukte ternauwernood. Zij overleefde Birkenau, maar haar ouders werden vergast. Herman Grünberg, gevlucht uit Berlijn, had in de oorlog wel veertig onderduikadressen . ’Bij sommige gezinnen in Nederland ruikt het naar spruitjes,’ zei Grunberg, ’bij ons thuis rook het naar Zyklon B.’

De jeugd van de kleine Arnon, als zoon van getourmenteerde, Joodse en oudere ouders heeft hem getekend. ’Er bestaat na de slachtpartijen van de vorige eeuw geen frisse start,’ schreef hij in De techniek van het lijden. Tijdens zijn puberteit ontspoorde Arnon. Hij was wild van een meisje, ’Rosie’ uit zijn Blauwe Maandagen, sloop ’s nachts het huis uit en knipte overdag op het hoofdstedelijke Vossius Gymnasium de gordijnen aan stukken. Zijn school maakte hij niet af. De moeder van Ewald Stanislas Krieg (van ’Wollt ihr den totalen Krieg’) uit Figuranten, net als Grunberg ’een tengere jongeman met een slechte huid en het kapsel van een poedel’, omschrijft hem als ’een wandelende verspreider van ongeluk’.

Zelf zag Grunberg dat anders. Zijn vertrek van school kuste de schrijver in hem wakker. Hij ging na de dood van zijn vader op zichzelf wonen in de Amsterdamse Van Eeghenstraat – waar Tirza zich voor een groot deel afspeelt – begon te schrijven en runde zijn eigen uitgeverijtje, Kasimir. Vervolgens begon hij aan een leven on the road. Hij verhuisde in 1995 naar New York en geselt sindsdien in talloze stukken en columns zijn verlaten vaderland. In een fameuze ’Yasha’ in de VPRO-gids vergeleek hij Cees Nooteboom met een peer en A.F.Th. van der Heijden met een struikje broccoli.

Grunbergs ongrijpbare leven heeft veel van een vlucht. Als hij in Nederland is, verblijft hij immer in andere, chique hotels. Voor de uitreiking van de Libris Prijs kwam hij per taxi uit Berlijn – om na het aanpakken van de cheque weer te vertrekken. Hij vluchtte ook in een nieuwe identiteit: onder het pseudoniem Marek van der Jagt publiceerde hij een aantal boeken. De eerste, De geschiedenis van mijn kaalheid, werd in 2000 bekroond met de Anton Wachterprijs. De auteur kwam bij de uitreiking niet opdagen. Later bewees een clubje taalwetenschappers dat Grunberg zich achter Van der Jagt verschool.

Vergis u niet: Grunberg neemt het spel bloedserieus. ’Het is een misvatting dat ernst pas ernst is als het er als ernst uitziet.’ In hem huizen Schopenhauer én Buster Keaton. Hij houdt ervan om je op humoristische wijze op het verkeerde been te zetten, al schijnen zijn jongste boeken minder autobiografisch en op de oneliner geschreven. Grote, actuele thema’s gaat hij niet langer uit de weg en hij jaagt zijn verhalen voort naar de afgrond. Was De asielzoeker een snijdend commentaar op de asielzoekersproblematiek, in Tirza is terreur het onderwerp. Mohammed Atta duikt in vermomming op en de hoofdpersoon van de roman, Jörgen Hofmeester, begaat uit liefde voor zijn jongste dochter Tirza een afschuwelijke daad. ’Duisternis is de mens, niets dan dat, het epicentrum van de duisternis,’ denkt Hofmeester.

Er is voor Grunberg maar één uitweg uit die duisternis, en dat is schrijven. Grunberg is pas 36 jaar, maar het was geen verrassing dat hij vorig jaar al werd genoemd als serieuze kandidaat voor de P.C. Hooftprijs. Wat zal zijn moeder blij zijn, als het zover is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden