Een vuurtje stoken in de kachel is leuk, maar niet voor de buren

Congres over effect van rook op gezondheid. Houtstook draagt in toenemende mate bij aan hoeveelheid fijnstof.

Vuurtje stoken is leuk, maar niet als het windstil is. De rook die dan blijft hangen is hinderlijk en soms ook ziekmakend voor mensen in de buurt. Verbied daarom het gebruik van houtkachels bij windstil weer, zeggen milieudeskundigen, longartsen en specialisten op het gebied van gezondheid en luchtverontreiniging.

"Zo'n verbod moet je dan ook afdwingen", zegt Carla Anzion, specialist luchtverontreiniging en geurhinder. "Dat kan simpel in de plaatselijke verordening." Zij pleit ook voor maatregelen om te zorgen dat rook beter opstijgt waardoor hij zich makkelijker op grotere hoogte kan verspreiden. "Met een aanvulling op het bouwbesluit kun je eisen dat rookkanalen vrij baan hebben en niet worden gestuit door een dakrand of een regenkap. Een slager die één keer per week een partij worsten en ham wil roken moet aan allerlei voorwaarden voldoen. Het is raar dat we dat van een burger die een vuurtje stookt niet verlangen."

Anzion nam het initiatief voor het congres over houtstook en gezondheid dat de Vereniging van Milieudeskundigen, het RIVM en het Longfonds eind van deze maand organiseren. "Er is veel aandacht voor de schadelijke uitstoot van industrie, veehouderijen en verkeer, maar op het terrein van de houtstook gebeurt niet veel, althans niet structureel." Het congres moet zorgen dat bestaande kennis algemeen beschikbaar komt en dat maatregelen worden getroffen om overlast te voorkomen.

Over de effecten van houtstook is nog veel niet bekend. Vaststaat dat rook van brandend hout schadelijke stoffen bevat, die onder meer kankerverwekkend zijn. Ook dragen open haarden, vuurkorven en barbecues in toenemende mate bij aan de hoeveelheid fijnstof in de lucht. Een paar jaar geleden schatte het RIVM het aandeel van houtrook in de totale emissie kleiner dan 5 procent. Het aandeel lijkt te groeien door de populariteit van houtkachels en doordat de bijdrage van verkeer, veehouderij en industrie door gerichte maatregelen afneemt.

Maar hoeveel houtkachels er zijn en hoeveel mensen daar hinder van ondervinden, is nooit uitgezocht. Schattingen variëren van één tot twee miljoen houtkachels en van tienduizenden tot vier miljoen Nederlanders die daar last van hebben.

De overlast is doorgaans zeer plaatselijk en ook tijdelijk. "Dat er mensen zijn die last hebben van houtrook is duidelijk. De meeste hinder wordt waarschijnlijk niet veroorzaakt door het fijnstof, maar door irriterende stoffen in de rook. Je pijlen richten op fijnstof is dan ook niet effectief, ook al omdat de normen zo'n beetje overal worden gehaald", zegt de Utrechtse hoogleraar inhalatietoxicologie Flemming Cassee. Als het waait, verspreidt de rook zich en daarmee ook de hinder. "De beste manier om die overlast te verminderen, is het stookgedrag veranderen: hoe je stookt en wat je stookt. Maar een verandering van menselijk gedrag is ook het moeilijkst."

Toch is Cassee als expert op de gezondheidseffecten van luchtverontreiniging bij het RIVM onlangs begonnen aan een onderzoek naar de schadelijkheid van fijnstof van houtkachels. "We willen dat vergelijken met fijnstof van andere bronnen zoals de veehouderij, motoren en wegdekschade. Door de nieuwste technologieën is ook de uitstoot van kachels vrij laag. Voor openhaarden en andere houtvuur ligt dat anders."

Maar ook over fijnstof - dat een grote diversiteit kent - is nog veel onbekend. Mogelijk zijn de veel kleinere deeltjes die moderne kachels uitstoten schadelijker dan de wat grotere eenheden waarin fijnstof tot dusver vaak wordt gemeten. De Stichting Netwerk Houtrook en de website www.houtrook.nl wijzen erop dat ook deze vorm van fijnstof leidt tot gezondheidsklachten.

'Het ruikt zo lekker ja, maar ik word er ziek van'

Bij Pauline Nijenhuis begint het met een verstopte neus. Last van de ogen. Een kriebel in de keel, de luchtwegen raken geïrriteerd. Dan verliest ze haar stem, raakt kortademig, wordt misselijk. Door benauwdheid ligt ze wakker, overdag is ze moe, de hoofdpijn wil niet wijken. "En daar heeft mijn partner dan weer last van. Onwillekeurig ontstaat er onderling wrevel, hoe goed hij ook begrijpt dat ik echt ziek wordt van die rook."

Nijenhuis woont in Zutphen, de Overijsselse stad waar de antroposofie veel aanhang heeft. "En daar hoort kennelijk houtstook bij. Wij wonen in een ecowijk. In onze buurt telden wij tenminste 21 houtkachels." Verhuizen heeft geen zin, denkt ze. Open haarden vind je overal.

De afgelopen winter was goed voor luchtwegpatiënten als Nijenhuis. Door de hoge buitentemperatuur bleef het stoken beperkt. Toch blijft ze met het Netwerk Houtstook strijden voor regelgeving. "Er gaat van alles in die kachels: sloophout, pallets, sprokkelhout. Het mag niet, maar de overheid treedt nauwelijks op. Als je een klacht indient, ziet de gemeente het als een burenruzie."

Ook Jos Merks uit Breukelen maakt zich sterk voor maatregelen. Op zijn website houtrook.nl verzamelt hij alle beschikbare informatie. Veel daarvan komt uit het buitenland. "In Finland, België en Amerika is onderzoek gedaan. Hier nog niet. D66-kamerlid Van Veldhoven heeft afgelopen najaar Kamervragen gesteld over de luchtvervuiling door houtkachels. Het antwoord van staatssecretaris Mansveld kwam erop neer dat de problematiek in omliggende landen vele malen groter zou zijn dan hier. Ja, we gaan ervan uit dat Nederlanders op gas stoken, maar als de energieprijzen stijgen stappen velen over op hout. En brandhout is overal te koop. Leuk toch, en het ruikt zo lekker. Ja, dat vind ik ook, maar ik kan er niet tegen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden