'Een vrouw is geen breuk met de traditie'

Alina Treiger is de eerste vrouwelijke rabbijn in Duitsland sinds de Tweede Wereldoorlog. Eind vorig jaar begon ze haar werkzaamheden in Oldenburg. „Ik word overstelpt met vragen.”

De Oekraïense Alina Treiger was 20 toen ze gevraagd werd rabbijn te worden: „Pas toen wist ik dat ik het wilde. Daarvoor wist ik niet eens dat het voor vrouwen mogelijk was.” Treiger beschouwt haar benoeming in Duitsland als een zegen. „Of mijn gemeente dat gevoel zal delen, kan alleen de toekomst uitwijzen.”

Treiger, nu 31, emigreerde in 2002 vanuit Moskou – de stad waar ze aan het conservatorium had gestudeerd – naar Duitsland. In Berlijn leerde ze eerst twee jaar Duits om vervolgens aan het Abraham Geiger College een opleiding te volgen tot liberaal-joods rabbijn. „Ik ben niet op feministische gronden rabbijn geworden. Ik wilde graag leren en ik kon het”, zegt ze. De fragiel ogende Treiger werd in november de eerste vrouwelijke rabbijn in Duitsland sinds haar voorgangster Regina Jonas in 1944 in Auschwitz werd vermoord.

Treiger werd in de joodse traditie opgevoed. Haar vader was joods, haar moeder officieel niet. „Ze heeft het nooit aangedurfd het uiteindelijke examen af te leggen om officieel joods te worden”, vertelt Treiger. „Ze vertrouwde daarvoor niet genoeg op haar kennis. Maar ik ken geen vrouw die bij wijze van spreken joodser is dan mijn moeder.”

Ook al wordt het joods-zijn van oorsprong via de moederlijke lijn doorgegeven, toch is het voor Treiger altijd duidelijk geweest dat haar identiteit joods is. „Op school en in het dagelijks leven stond voor mij als een paal boven water dat ik joods was. Uiteindelijk heb ik officieel bevestigd joods te zijn. Maar die handeling moet door meer dan 80 procent van de joden in de diaspora gedaan worden, omdat die geen joodse moeder hebben.”

In eerste instantie had Treiger het voornemen om na haar studie als rabbijn terug te keren naar haar thuisland. „Maar omdat er hier in Duitsland veel Russische joden zijn, werd me gevraagd te blijven”, zegt ze. Sinds twee maanden begeleidt de jonge, blonde rabbijn twee joodse gemeenten in de Nedersaksische steden Oldenburg en Delmenhorst. Van de 400 leden is 60 procent van oorsprong Russisch. „Er zitten grote gaten in hun kennis over onze religie”, vertelt Treiger. „Ik word overstelpt met vragen, omdat de joden uit de voormalige Sovjet-Unie hun religieuze kennis niet goed in stand konden houden. Veel ervan is tijdens het communisme verloren gegaan.”

Om de kennis van haar joodse gemeenteleden op te krikken wil Treiger nieuwe projecten starten voor de volwassenen en hun kinderen. „Onze godsdienst kent heel veel geboden”, zegt ze glimlachend. „Ik wil de mensen graag bijbrengen welke van die geboden strikt nageleefd moeten worden en met welke je soepeler mag omgaan. Maar het programma daarvoor moet nog wel op poten gezet worden.”

In de eerste plaats beschouwt de nieuwe rabbijn zichzelf als leraar. Bedachtzaam vult ze daarna haar ideaalplaatje over een goede rabbijn in. „Een rabbijn moet er te allen tijde voor zijn of haar mensen zijn. Of ik goed zal zijn als rabbijn is niet aan mij om te beoordelen, bovendien is het te vroeg om er iets over te zeggen. Maar ik voel mij wel verantwoordelijk voor de leden en zie het als mijn opgave om de mensen te binden.”

Treiger wil de joden uit haar gemeenschap graag een saamhorigheidsgevoel geven. „Voor de joodse mensen in de diaspora is de gemeente hun thuis. Door samen te vieren, te zingen en te leren hoop ik dat ze zich hier veilig en zeker gaan voelen.” Op de Oldenburgse binnenplaats waar het joods gemeenschapsgebouw en de synagoge omringd zijn door witte gebouwen, wil ook Treiger zich thuis voelen. „Ik wil hier graag een leven opbouwen en hoop dat ik minimaal één generatie kan begeleiden in het geloof.”

Dat ze een vrouwelijke rabbijn is, ziet Treiger niet als een probleem, alhoewel het wel veel vragen oproept: „Veel mensen zijn verbaasd, weten niet dat het kan. Ze denken dat het een breuk met de joodse traditie is om een vrouw rabbijn te laten worden, maar dat is niet waar. Er zijn altijd geleerde vrouwen geweest in de joodse geschiedenis. Door velen worden ze als uniek gezien, maar het is maar net hoe je daar tegenaan kijkt.”

De meningen van de joodse geleerden over de vraag of een vrouw als leraar mag werken, verschillen. „Het blijft een discussie waarin je vrij bent aan een van beide standpunten waarde te hechten. Juist daardoor is er ruimte voor vrouwen om rabbijn te worden”, meent Treiger. Maar dan wel een liberaal-joodse rabbijn, want orthodoxe joden zullen een vrouwelijke voorganger vooralsnog niet accepteren.

„Toch zie je steeds meer dat rationeel denkende gelovigen doorkrijgen dat het in feite niet heel raar is om een vrouw als rabbijn te hebben”, zegt Treiger verheugd. „Zelfs in orthodoxe kringen reageren de joden niet zo afwijzend op mijn benoeming. De orthodoxe rabbijnen die ik tot nu toe heb ontmoet, behandelen mij allemaal als hun collega.”

Binnen haar eigen gemeente vertrouwt ze op het enthousiasme, de leergierigheid en de openheid van de leden. „Maar ik kan nu nog niet zoveel zinnigs zeggen over de relatie met mijn gemeenschap, zo lang ben ik hier nog niet. Ik ga er vanuit dat het er uiteindelijk om gaat of iemand een goede rabbijn is. Niet of iemand een man of een vrouw is.”

Treiger voelt zich ’gezegend’ met haar gemeente, zegt ze, maar ook met haar benoeming in Duitsland. „We kennen hier niet echt een scheiding tussen het orthodoxe en liberale jodendom”, legt ze uit. „Er zijn na de Tweede Wereldoorlog simpelweg niet genoeg joden overgebleven in Duitsland om aparte gemeenten te onderhouden voor beide groepen. Dat maakt het joodse leven in Duitsland uniek in de wereld.”

Treiger richt de eredienst daarom zo in dat de meest orthodoxe leden hem ook kunnen volgen. „Soms geeft het strijd, maar we leren samen met elkaar omgaan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden