Een vrije vogel met viool

Op zoek naar schoonheid en waarachtigheid omcirkelde ze de wereld. In Nederland streek ze neer, maar ze bleef zoeken.Eva Mees 1925-2011

Haar viool was als een zusje voor haar. Ze noemde haar Viola en schreef haar brieven. Als ze in de put zat, kwam ze er uit met Viola. Dan spraken en zongen ze samen. "Jij, viool, was belangrijker dan al mijn poppen", schreef ze in zo'n brief. "Ik nam je mee op alle reizen, ik vertroetelde je als een schoothondje. Je was de enige die altijd bij me bleef. Zonder jou, viool, zou mijn leven heel anders zijn gelopen."

Haar eerste viool kreeg ze op haar zevende verjaardag, kort voordat haar jonge leven drastisch zou veranderen. Tot dan toe had ze thuis in Berlijn een beschermd bestaan gehad in het elegant ingerichte appartement met acht kamers. Haar vader, Erwin Christeller, was een vooraanstaand patholoog-anatoom en was altijd aan het werk. Toen Eva drie was viel haar vader zomaar dood neer, zijn hart had het begeven. Zij en haar zes jaar oudere broer Gert mochten niet mee naar de begrafenis. Hun moeder wilde de kinderen het verdriet besparen. Er werd ook niet meer over Vati gesproken. Maar juist daardoor misschien, dacht ze later, bleef hij aanwezig bij al het doen en laten van het gezin.

Haar broer Gert sukkelde met zijn gezondheid en zou beter gedijen in een warmer klimaat. Het gezin verhuisde in 1932 naar het Zwitserse Ascona, toen nog geen toeristenoord maar een dorp vol kunstenaars. Ze waren nu een echt, klein gezinnetje zonder de dienstboden en kinderjuffen die ze in Berlijn hadden gehad. Met hun verhuizing ontsnapten ze ook aan een ramp.

Eva was zich er aanvankelijk helemaal niet van bewust dat ze Joods waren. Ze was Evangelisch-Luthers gedoopt, heel gebruikelijk in Duitsland, maar het gezin ging nooit naar de kerk. In de ogen van de nazi's waren de Christellers vooral Joods. Toen ze eens op bezoek in Berlijn waren, was Eva geschokt toen ze een groot bord zag met de woorden "Joden betreden deze stad op eigen risico."

In Zwitserland leerde Eva op een dorpsschooltje het buitenleven kennen, ze kon er skiën en biljarten. En ze speelde viool. Tijdens het spel welden de tranen op, zo ontroerend vond ze de klanken.

Moeder had in hun twee Zwitserse jaren bij de psychiater C. G. Jung een opleiding voor therapeut gevolgd en ze wilde een praktijk opzetten in Italië. Ze trokken naar Genua, en later Rome. Eva ging helemaal op in de kunst en architectuur van Italië. Vriendinnetjes had ze niet, kinderen van haar leeftijd verveelden haar. Behalve één meisje, Manuela, een meisje uit Peru.

Toen Hitler bij Mussolini op bezoek ging werden alle Joden in Rome geïnterneerd, ook Manuela. Eva heeft haar nooit teruggezien.

Europa werd te gevaarlijk en haar moeder wist een visum te krijgen voor Nieuw-Zeeland. In 1939 vertrokken ze. De 14-jarige Eva leerde tijdens de vijf weken lange zeereis haar eerste Engelse woordjes.

Nieuw-Zeeland was toen nog een land van schapen. Eva's viool werd haar toevlucht in een oord met weinig cultuur. Gert ging in de bouw en Eva werd huishoudhulpje. 's Avonds volgde Eva lessen in naaien en kunstschilderen, maar een echte schoolopleiding zat er niet meer in. Ze gaf gehoor aan een oproep aan jongeren om op een schapenfarm te werken, als vervanging van de vele mannen die ver weg in de oorlog vochten. Soms zat ze hele dagen op een paard en ze leerde schapen scheren en slachten. 's Avonds pakte ze met handen vol schrammen en wondjes haar viool op.

Haar moeder zocht het gezelschap van andere Europese immigranten met een culturele belangstelling. Ze raakte ook in de ban van Krishnamurti, een rondreizende 'wereld- leraar' van de theosofische beweging. Ook Eva vond hem intrigerend.

Ze was al zo goed op de viool dat ze mocht spelen in het Nationale Symfonieorkest. Ze verdiende goed en spaarde voor een reis naar New York, om daar muziek te studeren. In 1947 scheepte ze in. De zus van haar moeder woonde in New York, dus Eva's bedje was gespreid. Maar aan boord raakte ze verliefd op een Engelse fotograaf.

Ze had nooit veel gehad met jongens. Het leek alsof ze moeilijk benaderbaar was. Altijd was ze serieus en druk bezig. Tijd voor babbeltjes had ze nooit. Dat zou haar hele leven zo blijven.

Maar die fotograaf had haar hoofd op hol gebracht. Impulsief besloot ze niet van boord te gaan in New York, maar door te varen naar Londen met hem.

Toch hield ze het niet uit met de fotograaf en ze trok een jaar later verder, naar Parijs. Overdag was ze au-pair en in de vrije uren volgde ze muzieklessen. Haar leraar, de Roemeen George Enescu, leerde haar dat een melodie een gesprek is, en dat ze van een muziekstuk een spannend verhaal moest maken. Uiteindelijk, na veel ploeteren, haalde ze haar solistendiploma.

De herinnering aan Krishnamurti bracht haar in contact met de antroposofie van Rudolf Steiner. 's Zomers speelde ze in het orkest van het antroposofische studiecentrum in het Zwitserse plaatsje Dornach. Daar ontmoette ze een Nederlandse arts, Leendert Mees. Ze raakten bevriend en, ook al was hij 22 jaar ouder, verliefd. Maar hij was getrouwd en had drie bijna volwassen kinderen.

Toen zijn echtscheiding was voltrokken, kwam Eva naar Nederland, naar Scheveningen waar hij een praktijk als huisarts had. Ze trouwden in 1950 en vestigden een nieuwe praktijk, slechts zes huizen verwijderd van zijn eerste vrouw. Dat was een kwelling voor beide vrouwen. Eva probeerde ook een moeder te zijn voor Leens kinderen. Dat viel aanvankelijk niet zo goed, ook al omdat er maar weinig leeftijdsverschil was met die kinderen. Toch hield Eva vol. Ze wilde bij een grote familie horen. De zestien kleinkinderen die Leen zou krijgen, stonden haar leven lang op haar verjaarskalender.

Ze moest haar vijfde taal leren. Dat ging haar goed af, zelfs het woord Scheveningen. Wie er op lette, kon alleen aan een woord als 'fantastisch' horen dat Duits haar eerste taal was, de taal waarin ze gedichten schreef.

Ze werd violist in het Residentie Orkest. Thuis speelde ze, met Leen aan de piano, sonates op de Stradivarius die Leen had geërfd van een ver familielid.

In 1955 kreeg ze haar enige kind, Saskia, en ze zei het orkest vaarwel. Ze verlangde naar huiselijke rust. De vrije vogel streek neer in een burgerlijk bestaan, zei ze zelf. Al gauw was ze weer druk bezig en volgde schildercursussen om de antroposofie te verenigen met het kunstzinnige.

Leen gold als kenner van het antroposofische middel Iscador, een aftreksel van maretak ofwel mistletoe dat zou helpen tegen kanker. Hij werd in 1968 geneesheer-directeur van een antroposofisch ziekenhuisje, de Maretak, dat gevestigd was in drie villa's in Driebergen. Ze woonden in een van de villa's.

Eva zocht haar eigen weg in de antroposofie. Ze bestudeerde de kleurenleer van Steiner en ontwikkelde een kunstzinnige therapie. Ze was wars van dogma's. Ze volgde Steiners uitspraak: Onderzoek het zelf.

Haar kunstzinnige therapie sloeg aan en ze zette er een beroepsopleiding voor op, De Wervel geheten. Ze verkocht de Stradivarius in 1968 en ze lieten van de opbrengst een huis in Driebergen bouwen, waar ook haar school werd gevestigd. Natuurlijk kocht ze opnieuw een viool en die klonk nog mooier dan de 'Strad'.

Leen overleed in 1990, 87 jaar oud. Eva was 65 en kerngezond. Maar Leens dood maakte haar gevoeliger voor neerslachtigheid en slapeloosheid. Toen ze in 1998 een ridderorde kreeg voor haar werk als therapeute, was de vreugde maar kort. Dat lintje was de aanleiding voor een depressie. Wat kan ik nu nog doen, vroeg ze zich af. Is dit nu alles?

Ze zocht steun in de Christengemeenschap, een kleine beweging die zich laat inspireren door Rudolf Steiner. Ze vond het er fijn, maar erg gelovig leek ze niet. Ik zou er niet heen zijn gegaan als ze me niet hadden gevraagd te componeren voor de dienst, zei ze. Schoonheid en waarachtigheid, daar was ze altijd naar op zoek. Samen met Viola.

Eva Lotte Mees-Christeller werd geboren in Berlijn op 5 juni 1925. Zij stierf in Zeist op 8 oktober 2011.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden