Column

Een volk van steuntrekkers

Het Werkplein van het UWV.Beeld ANP XTRA

PATRICK VAN SCHIE Toen in de aanloop naar de zomer de Bulgaarse uitkeringsfraude aan het licht kwam, bleek dat 70% van alle Nederlandse huishoudens de een of andere toeslag van de belastingdienst krijgt.

Het kan nog bonter: berekeningen van het Centraal Bureau voor de Statistiek lieten vorige week zien dat maar liefst ruim 91% van alle Nederlandse huishoudens gebruik maakt van minimaal één sociale voorziening (voor alle duidelijkheid: daar zit de AOW niet bij in); de meeste huishoudens doen zelfs een beroep op twee, drie of nog (veel) meer van de 31 onderzochte regelingen (en er zijn er nog tal van andere).

Ooit zijn sociale voorzieningen in het leven geroepen voor mensen die echt niet voor zichzelf kunnen zorgen, na bijvoorbeeld een ernstig ongeval of omdat zij in een laagconjunctuur ondanks verwoede pogingen een baan te vinden daarin niet slagen wegens een tijdelijk gebrek aan voldoende betaalde banen. Voor zulke gevallen zijn sociale voorzieningen ook zeker verdedigbaar.

Volle terrasjes
Maar niemand zal met droge ogen kunnen volhouden dat meer dan 91% van alle Nederlandse huishoudens hulpbehoevend is. De Nederlandse bevolking staat qua koopkracht in de top-15 van de wereld, boven welvarende landen als Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Zweden en Canada, om maar te zwijgen van landen als Italië en Spanje, waar de burgers overigens ook bepaald niet creperen. Nederland behoort bovendien tot de landen met een relatief geringe inkomensongelijkheid. Ondanks de crisis zitten de terrasjes vol en gaat het grootste deel van de huishoudens op (buitenlandse) vakantie, in de meeste gevallen meer dan één keer per jaar.

Natuurlijk vallen er zelfs in zo'n rijk land mensen buiten de boot die steun behoeven, structureel bij bijvoorbeeld een zware handicap of tijdelijk in geval van niet-verwijtbare werkloosheid. Maar dat zou dan om niet meer dan 10%, in economisch zwaar weer hooguit tot aan 20% van de bevolking moeten gaan.

Met het massale beroep dat nu op sociale voorzieningen wordt gedaan zijn de verhoudingen op hun kop gezet. De amper 9% van de huishoudens die van geen enkele regeling gebruik maakt, kan worden gezien als de 'uitgebuite' klasse van de 21e eeuw. De overigen teren deels op hún zakken. Het systeem is dusdanig verziekt dat elke hervorming automatisch veel verzet zal oproepen, omdat er altijd grote groepen zijn die denken dat zij bij hervorming moeten inleveren. Denken, want kennelijk beseffen zij niet dat wat zij in de ene hand innen, hun vaak in de vorm van belastingen en premies al uit de andere hand is ontnomen.

Ziek, zwak en misselijk
Zelfstandigheid zou de norm moeten zijn, hulpbehoevendheid de uitzondering. Maar in Nederland is vandaag de dag de hulpbehoevende uitzondering tot regel gemaakt. Bijna iedereen wordt blijkbaar tot de 'zwakkeren' gerekend, terwijl Nederland ondanks de crisis ongekend rijk is. Een kwart eeuw geleden, toen het aantal arbeidsongeschikten richting één miljoen ging, merkte toenmalig premier Ruud Lubbers op: 'Nederland is ziek'. Inmiddels is ons sociaal systeem ingericht op de gedachte: 'Nederland is ziek, zwak en misselijk.'

Niet de bevolking is echter misselijk maar het systeem. Het is hoognodig dat weer gezond te maken, deels omdat Nederland op deze manier de concurrentie met meer vitale landen niet aan kan maar belangrijker omdat het ongezond is om zelfredzaamheid van burgers zo te ondermijnen. Belastingen en premies zullen fors omlaag kunnen als burgers weer aanwennen dat zij alleen in geval van werkelijke nood een beroep op sociale voorzieningen kunnen doen. Als het rondpompen van belastingen richting uitkeringen mindert ontstaat ruimte voor reële bestedingen door burgers en investeringen door ondernemers. Dat zal de kracht van onze economie èn de zelfstandigheid van de burgers ten goede komen.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de Teldersstichting, het onafhankelijk wetenschappelijk bureau ten behoeve van het liberalisme gelieerd aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden