Een vlammend pleidooi om terug te keren naar de basis

Verecte a selecte / ne more ne pandecte. Het lijkt nonsens, deze tekst van kunstenaar Hendrik Nicolaas Werkman (1882-1945). Maar wie de zinnen hardop leest, merkt hoe ritmisch ze lopen. En hoe lekker de woorden bekken met elkaar. Het is niet bekend wat Werkman precies bedoelde met dit klankgedicht. Waarschijnlijk was het een protest tegen De Ploeg, een kunstenaarsvereniging die begin vorige eeuw het culturele leven in Groningen flink opschudde. Werkman was drukker van De Ploeg. Toen hij deze tekst schreef, was De Ploeg al over haar hoogtepunt heen. Dit klankrijm zou je kunnen lezen als een vlammend pleidooi om terug te keren naar de basis. De Ploeg was in de ogen van Werkman een gesettelde club geworden die selecteerde welke kunstenaars zich mochten aansluiten. Werkman was uit de gratie geraakt met zijn kleurrijke 'druksels', omdat ze te kinderachtig zouden zijn.

Prent en tekst maken deel uit van een serie van Hot Printing van Werkman, die voor het eerst na meer dan zeventig jaar weer is te zien. De Koninklijke Bibiotheek (KB) in Den Haag heeft de complete serie - een boekje, zeventien losse prenten en drie tekstbladen - kunnen aankopen dank zij de steun van de Breslauer Foundation in New York. Ze zijn afkomstig uit de nalatenschap van Ate Zuidhoff, die ze in 1941 aankocht. Hij heeft ze altijd zo goed opgeborgen, dat de kleuren nog net zo sprankelend zijn als Werkman ze heeft aangebracht.

Op de prent is goed te zien dat Werkman eerst sjablonen aanbracht, waarin hij vervolgens met de zijkant van een verfroller ging 'tekenen'. Conservator Paul van Capelleveen van de KB: "Hij ging uit van een stramien, maar daarop improviseerde hij." De titel van de serie verwijst daar ook naar. Hot Printing is een variant op Hot Jazz, waarbij geïmproviseerd werd op de jazz uit de jaren twintig uit het zuiden van Amerika.

Werkman zat tijdens de oorlog in het verzet. Voor de clandestiene uitgeverij De Blauwe Schuit verzorgde hij uitgaven die kritiek leverden op de nazi's. Drie dagen voor de bevrijving van Noord-Nederland werd hij met negen anderen gefusilleerd in de bossen bij Bakkeveen.

Online door de nieuwe aanwinst bladeren, kan vanaf maandag op www.kb.nl/hotprinting

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden