Een vinger gegeven, een arm afgehakt

De Franse landbouw staat zwaar onder druk van Brussel. En ook de jagers klagen steen en been. Er ligt nu een nieuwe jachtwet volgens de regels van Brussel. Een wet die volgens de jagers meer tégen de jacht is dan voor de fauna. Aflevering 5 over de Europese regelgeving en haar invloed op het platteland.

De hond, die even tevoren nog door het veld draafde, staat plotseling doodstil. Het belletje om zijn nek zwijgt, alleen nog het geruis van de wind door de bomen is te horen. Het dier loert met de kop omlaag strak naar een bosje varens: hij heeft wild geroken. Arret! - Stop!, roept de jager. Zo snel hij kan sluipt hij naderbij.

Even gebeurt er niets. Dan volgt een enorm kabaal. Klapwiekend schieten twee fazanten, een haan en een hen, uit het struikgewas omhoog. De hond springt op en rent er woest springend achteraan. De jager blijft onwaarschijnlijk kalm, schoudert zijn dubbelloopsgeweer en volgt de vlucht van de vogels. Een droge knal, nog één, en de haan valt neer. De hond rent erop af, pakt hem op en brengt hem naar de jager. De viervoeter krijgt een aai, net als de vogel: de jager strijkt de veren glad, voor hij hem de toeschouwers toont.

Een fraai schot, oordelen die, maar het gedrag van Lascar kost Jean-Jacques Volelli punten. De hond had niet mogen rennen, voordat de prooi was geraakt. Dat 'gebrek aan sportiviteit' zal het duo het kampioenschap kosten. Volelli en Lascar, blijkt 's avonds, worden uiteindelijk tweede.

In het park van slot Rambouillet, vijftig kilometer ten zuidoosten van Parijs, doet een vijftigtal jagers mee aan het Concours Saint-Hubert, het min of meer officiële Franse kampioenschap jacht. De plek ademt historie: jagen bij Rambouillet gaat terug tot Napoleon. Tegenwoordig is het 250 hectare grote, volledig ommuurde park één van de drie officiële jachtterreinen van de president van Frankrijk. Volelli en Lascar komen uit in de categorie 'staande jachthonden'. Het jurylid Luisoni Pilard beoordeelt met een collega negen kandidaten, die zich in voorrondes op departementaal en regionaal niveau hebben gekwalificeerd. De deelnemers presenteren zichzelf, hun hond, hun wapen en munitie. Ze moeten een aantal vragen beantwoorden, daarna krijgen ze twintig minuten om hun vaardigheid in de praktijk te demonstreren.

,,Het gaat om hun gedrag in het veld', zegt Pilard. ,,Of ze daadwerkelijk iets schieten is minder van belang.' Anders dan bij veel van dit soort concoursen worden niet alleen de honden, maar ook de jagers en de combinatie jager-hond beoordeeld.

De vragen die de kandidaten moeten beantwoorden, zijn van technische aard. Maar Pilard verrast elk van de negen deelnemers ook met een politieke opmerking. ,,Stel dat Brigitte Bardot hier was, wat zou u dan tegen haar zeggen?' Het antwoord van Volelli valt in goede aarde. ,,Ik zou haar zeggen dat de jacht er al was voordat zij en ik werden geboren en dat er nog gejaagd zal worden, als wij er niet meer zijn!'

Ex-filmster Bardot is in Frankrijk een van de meest bekende tegenstanders van de jacht. ,,Ik denk dat zij nog meer tegen de jacht is dan Dominique Voynet', zegt Pilard ter verklaring. Voynet leidt de Groenen en is Frankrijks minister van milieu. Een half jaar geleden zorgde zij voor een nieuwe jachtwet.

Die wet regelt onder meer de periode dat er op trek- en watervogels mag worden gejaagd. Frankrijk liep al 21 jaar uit de pas met richtlijn 79/409 uit Brussel. Dat is verleden tijd: in het seizoen 2000-2001 zijn houtduiven, wilde eenden en andere vogels - enkele uitzonderingen daargelaten - voor het eerst alleen tussen 1 september en 1 februari vogelvrij.

,,Deze wet is meer tégen de jacht dan voor de fauna', zegt Alain Vivier in zijn kantoor in Parijs. Hij is penningmeester en tweede man van Chasseur de France, de koepel van de jachtorganisaties, waarbij alle Franse jagers via hun lidmaatschap van de gemeentelijke jachtvereniging zijn aangesloten. ,,Regels, regels, regels', sist Vivier. ,,Het stapelt zich maar op. Ze hebben ons aan de ene kant een vinger gegeven', gebaart de penningmeester: het recht om te jagen is in de wet vastgelegd. ,,Tegelijkertijd hebben ze ons aan de andere kant de arm afgehakt.'

In het seizoen 1998-1999 schoten Franse jagers naar schatting 5,2 miljoen duiven en zo'n 5,1 miljoen fazanten. De top-5 was verder: 4,5 miljoen lijsters, 3,4 miljoen patrijzen en 3,2 miljoen konijnen. Dat was, afhankelijk van de soort, tot 60 procent minder dan vijftien jaar eerder, in 1983-1984. Alleen het aantal gedode patrijzen nam met 10 procent toe.

De redenen zijn divers. Het aantal konijnen bijvoorbeeld daalde schrikbarend. ,,Ik heb de goede jacht nog meegemaakt', zegt jurylid Pilard: ,,voor de myxomatose.' Ook het aantal jagers liep terug: van 1,9 naar 1,5 miljoen. ,,De jongeren kijken liever televisie', zegt penningmeester Vivier. En jagen is, zeker in de buurt van Parijs, duur geworden. Maar ook de media spelen rol: ,,Het is in de mode om tegen de jacht te zijn.'

De jagers blijven desondanks een groep waar de Franse politiek niet omheen kan. Bij de verkiezingen voor het Europees parlement in 1999 was er ineens Chasse, Peche, Nature et Tradition (CPNT). Deze beweging pretendeert een brede politieke partij te zijn maar heeft eigenlijk maar één thema: de bescherming van de jacht. Door de dramatisch lage opkomst bij de Europese verkiezingen behaalde de partij 6,8 procent van de stemmen en zes van de 87 Franse zetels in het parlement.

Met die score in het achterhoofd en de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2001 in het vooruitzicht moesten nogal wat linkse gedeputeerden in de Assemblée Nationale (de Tweede Kamer) door het kabinet flink onder druk worden gezet om voor de nieuwe wet te stemmen. Zeven socialistische volksvertegenwoordigers uit de departementen in het noorden en het zuidwesten van Frankrijk, waar de trekvogeljacht erg populair is, bezweken zelfs niet voor het argument dat de partijleiding hun herverkiezing, volgend voorjaar, zou blokkeren.

De CPNT vindt de beperking van het jachtseizoen onacceptabel. Vivier is het niet in alle opzichten met de aanhangers van die partij eens, maar hij begrijpt hun emoties. In het zuidwesten is de duivenjacht een onderdeel van de plaatselijke cultuur, zegt hij. ,,Het is een vorm van religie. Alle economische activiteiten komen tot stilstand als het seizoen begint.'

Chasseur de France verwijt minister Voynet dat zij niet naar Brussel is getogen om alsnog een uitzonderingspositie voor Frankrijk te verkrijgen. Dat verwijt treft overigens niet alleen Voynet, maar ook haar voorgangers. Vivier: ,,Ze hebben allemaal te weinig gedaan.'

Natuurlijk moeten de vogels beschermd worden, beaamt de penningmeester, maar hun trek strekt zich uit van Scandinavië en Rusland tot het noorden van Afrika. Dat kun je niet vanuit Brussel regelen, dat moet je op nationaal niveau doen. ,,Alleen dan kun je rekening houden met de cultuurverschillen', argumenteert de penningmeester. Snerend: ,,Ik maak zelf wel uit of ik in een rood jasje jaag of in een blauw.'

Voynet kon zich het afgelopen jaar nauwelijks buiten haar ministerie in Parijs bewegen. Bij elk bezoek aan het platteland kwam ze boze jagers tegen. ,,U, de wereld van de jagers, heeft mij nog niet veel voorbeelden gegeven van de bereidheid om oplossingen te vinden', beet ze in april strijdlustig van zich af in het departement Arriège in het zuiden van Frankrijk. ,,De spottende opmerkingen, de seksistische beledigingen, het racisme en de gewelddadigheden, die ken ik nu wel!'

Viviers is milder over de minister dan zijn achterban. Dat Frankrijk is gezwicht voor Europa, ligt volgens hem aan haar omgeving: de top van haar ministerie en van haar partij, De Groenen. En aan 'aan die partij gelieerde clubs' als de Rassemblement des Opposants la Chasse en de Association pour la protection des animaux sauvages, die 'ajatollahs', die niet voor de fauna zijn, niet eens tegen de jacht, maar tegen de jager.

,,Als wij in de bossen niet jaagden, waren er geen bossen', formuleert hij het traditionele argument dat de jacht nodig is om de flora te beschermen. En de landbouw: zijn koepel regelt de schadevergoedingen aan boeren. In januari vorig jaar werd Frankrijk getroffen door wat bekend werd als la tempete, 'dé storm'. Wekenlang werd er nauwelijks gejaagd, vanwege het gevaar van omvallende bomen.

Dit najaar waren er twee keer zoveel wilde zwijnen als normaal: ,,De betalingen die wij dit jaar doen, zijn enorm.' ,,En wat dacht u van het verkeer?' In zijn eigen departement, Seine-et-Marne nabij Parijs, veroorzaakt het grote wild elke dag een verkeersongeluk, zegt Vivier.

Chasseur de France koopt ook natuurgebieden, om die te beheren, in sommige wordt zelfs niet gejaagd, aldus de penningmeester. ,,Maar daar hoor je die ecologen niet over. De dieren interesseert ze niet.'

In het restaurant legt Paul Havet zijn mes en vork een stukje dichter bij elkaar. De vork verbeeldt de ingangsdatum, het mes de einddatum van de jacht; de ruimte ertussen is het jachtseizoen. ,,Het kan nog erger worden', zegt hij. Terug gaan we niet, maar misschien wel verder vooruit. Het mes schuift richting vork.

Havet is directeur van de afdeling beleidsontwikkeling van het Nationaal Bureau voor de Jacht, een onderdeel van Voynets ministerie. Hij noemt de nieuwe jachtwet 'een goed evenwicht van rechten en plichten'. Maar Havet is bevooroordeeld, geeft hij toe: hij is de ambtenaar die de tekst voor de wet op papier heeft gezet.

De directeur wijst erop dat de druk van Europa op Frankrijk niet voorbij is. De jachtwet voldoet naar de letter aan de Europese richtlijn maar de data voor de jacht worden geregeld per besluit en dat laat ruimte voor interpretatieverschillen.

En Europa spreekt met twee tongen, zegt Havet: eind vorig jaar veroordeelde het Europese Hof in Luxemburg, niet voor het eerst, de vorige Franse jachtwet. Parijs reageerde geprikkeld. Die uitspraak was achterhaald, schreef Voynet. Er ligt nu een nieuwe wet, conform de Europese regels. De gemoederen in Frankrijk zijn tot bedaren gebracht. ,,Het hof is strenger dan de Europese Commissie', zegt Havet. Hij acht het niet uitgesloten dat de rechters in Luxemburg de nieuwe jachttermijn nog te lang vinden.

Wat als dat zo blijkt te zijn? ,,Dan moet hij nog verder worden beperkt.' Vindt hij trouwens dat, zoals zijn minister stelt, de gemoederen met de nieuwe wet tot bedaren zijn gebracht? ,,Welnee. De wet is een politiek compromis, de natuurbeschermers vinden dat er te veel uitzonderingen zijn en ook de jagers zijn ontevreden. Het komt erop aan om beide kampen van de redelijkheid van de nieuwe regels te overtuigen, anders kunnen we opnieuw beginnen.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden