Een versnipperd land, maar blauwer dan ooit

De VVD van premier Mark Rutte werd in veel gemeenten de grootste partij. Beeld AFP

De politieke kaart van Nederland kleurt blauw: de VVD is in veel gemeenten, verspreid over het hele land, de grootste partij geworden. Al zijn er opvallende uitzonderingen.

 Alsof de dijken zijn doorgebroken en driekwart van Nederland onder water is gelopen, zo blauw ziet de politieke kaart van Nederland er na de verkiezingen van woensdag uit. Was er in 2012 naast het vele blauw van de VVD – de gemeenten waar die partij toen al de grootste was – nog aardig wat PvdA-rood te zien, anno 2017 zijn die rode vlekken geheel verdwenen: in niet één gemeente heeft de PvdA haar koppositie weten vast te houden. De enige negen rode stippen op de kaart staan op naam van de SP, die in Noordoost-Groningen en een drietal gemeenten in Noord-Limburg en het oosten van Noord-Brabant wist te winnen.

Dat de socialisten alleen aan de randen van het land voet aan de grond hebben gekregen, past helemaal in het beeld van verkiezingsuitslag: de VVD ligt als een grote blauwe vlek over het hele land en heeft alleen in de buitengebieden andere partijen voor moeten laten gaan. Met de SP heeft het CDA de kop van het land overgenomen van de PvdA, de PVV en het CDA heroverden de staart van Limburg op de coalitiepartijen en de PVV won in het uiterste oosten van Groningen en Drenthe in klassiek PvdA-gebied. Tot slot pakte het CDA ‘zijn’ Overijssel goeddeels terug.

Trouwe kiezersschare

De VVD heeft de blauwe kaart aan een behoorlijk trouwe kiezersschare te danken. Zo’n zestig procent van de kiezers die in 2012 op de VVD stemden, deden dat opnieuw, zo becijfert onderzoeksbureau Ipsos. Alleen ChristenUnie/SGP, CDA en PVV wisten, relatief gezien, meer kiezers binnenboord te houden. Ter vergelijk: van de PvdA-stemmers uit 2012 koos slechts 20 procent dit jaar opnieuw voor de sociaal-democraten.

Tekst loopt door onder afbeelding

Politieke kaart van Nederland, grootste partijen per gemeente Beeld TROUW CARTO
Beeld TROUW CARTO

De liberalen duikelen weliswaar acht zetels omlaag, maar doordat de vertrokken stemmers zich keurig over de kleinere partijen CDA, PVV en D66 hebben verspreid, is de kaart nauwelijks van kleur verschoten. Integendeel: door het verlies van de PvdA zien veel provincies zelfs blauwer dan ooit, zoals Gelderland, Drenthe, Noord- en Zuid-Holland. En kijk ook naar Noord-Brabant. Hoezeer CDA en SP ook droomden van een herleving van hun traditionele bolwerken, zelfs in de socialistische bakermat Oss bleven de liberalen de SP voor.

De grote steden en de bijbelgordel vormen hierop de uitzonderingen. In de zee van blauw is GroenLinks de opvallende winnaar in Amsterdam en Nijmegen geworden. De democraten veroverden studentensteden Utrecht, Leiden, Groningen, Delft en Wageningen, terwijl de PVV zegevierde in Rotterdam. In al die steden was de PvdA vijf jaar geleden nog de grootste. Verder vallen alleen de dertien licht-oranje SGP-spikkels tussen Zeeland en Staphorst op.

Waaier van partijen

Is het verlies in de grote steden al pijnlijk voor de PvdA, de achterliggende cijfers bieden ook nog eens weinig hoop op een spoedig herstel. De sociaal-democraten verliezen zetels aan een waaier van partijen, van GroenLinks tot de PVV. Zonder traditiegetrouwe senioren was er van de partij nog veel minder overgebleven; 65-plussers brachten meer dan 40 procent van de stemmen uit.

Tekst loopt door onder afbeelding

Politieke kaart, voorgaande verkiezingen Beeld TROUW CARTO

Daarbij heeft een belangrijke traditionele doelgroep van de PvdA, Nederlanders met een migrantenachtergrond, de wijk genomen naar Denk, de partij van twee Turks-Nederlandse ex-PvdA’ers. De partij deed voor het eerst mee met landelijke verkiezingen en wist de PvdA in Rotterdam en Den Haag meteen voorbij te streven. In Amsterdam Nieuw-West kregen de sociaal-democraten zo mogelijk een nog hardere klap: in het zeer gemêleerde stadsdeel werd Denk bijna drie keer zo groot als de PvdA.

Grote magneten

Voor voormalige PvdA-stemmers vormen D66 en GroenLinks de nieuwe grote magneten. Zij snoepen elk vijf à zes zetels van de PvdA af en zijn populair bij een doelgroep die partijen vanwege hun toekomstbestendigheid graag zo vroeg mogelijk aan zich binden: jongeren. Een derde van de kiezersschare van D66 en GroenLinks is jonger dan 35 jaar, nog geen twintig procent is 65-plus. Beide partijen doen het bovengemiddeld goed bij hoogopgeleiden, GroenLinks trekt met ruim 60 procent van alle partijen de meeste vrouwen.

Wie de nieuwe politieke verhoudingen nader wil beschouwen, kan naast het bestuderen van de kaart of een reis naar Den Haag ook een uitstapje naar Apeldoorn overwegen. De Veluwse­­ gemeente is dit jaar de meest gemiddelde gemeente: de VVD is er nu de grootste, gevolgd door de PVV en vlak daarachter CDA en D66 en de PvdA blijft er ruim achter bij SP en GroenLinks. Daarmee springt de gemeente na twee door de PvdA gewonnen verkiezingen met opnieuw een groter deel van Nederland op liberaalblauw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden