Een verpleeghuis zal nooit een walhalla worden

interview | Gooien met geld helpt de ouderenzorg niet direct, zegt hoogleraar ouderenzorg Jan Hamers. 'De verwachtingen die de politiek schept zijn torenhoog en kunnen niet worden ingelost.'

Het lijkt een wedstrijdje om de harten van ouderen te veroveren. De SP wil 4,2 miljard reserveren voor ouderen, waarvan de helft voor thuiszorg en de helft voor verpleeghuizen. Van de VVD krijgen verpleeghuizen er 2 miljard bij, GroenLinks mikt op 1,7 miljard. Met meer geld, verdwijnen het personeelstekort, de zwarte lijst, en de eigen bijdrage .


Of dat klopt, is maar de vraag, zegt Jan Hamers, hoogleraar ouderenzorg in Maastricht. "Een verpleeghuis zal nooit een walhalla worden, ook niet als er 2 miljard naartoe gaat. Het blijft altijd triest als ouderen zo ziek zijn dat ze naar het verpleeghuis moeten. Dat verander je niet met onrealistische verkiezingsbeloftes."


Hugo Borst en Carin Gaemers pleiten in hun ouderenmanifest voor minstens twee verzorgenden op acht ouderen in het verpleeghuis. Is dat realistisch?


"Dat is niet haalbaar op dit moment; er zijn daar simpelweg niet genoeg mensen voor opgeleid. Daarbij blijkt uit onderzoek dat meer handen aan het bed niet de sleutel is tot betere zorg. Het gaat om hart, hoofd en handen aan het bed; er moet dus een betere mix in het personeel zijn, wil de zorg verbeteren.


"Het probleem is dat er maar weinig hoogopgeleide verpleegkundigen zijn. De meesten werken liever in het ziekenhuis, dat is spannender dan billen wassen. Goede verpleeghuiszorg vraagt meer dan billen wassen; het gaat om aandacht voor de bewoner als zieke en als mens op weg naar het levenseinde. Het is goed als een nieuw kabinet investeert in educatie, maar dat kost tijd: die nieuwe krachten staan niet morgen in het verpleeghuis."


Politieke partijen willen af van de eigen bijdrage voor verpleeghuisbewoners. Hoe kijkt u daar tegenaan?


"Dit is een belofte om de kiezers te paaien. Niemand kan ertegen zijn. De vraag is of de zorg op deze manier betaalbaar blijft. Ook die 2 miljard van de VVD zal straks een loze belofte blijken. Er staan andere dingen op de politieke agenda: denk aan meer defensie of werkgelegenheid. Op deze manier worden de verwachtingen van een nieuw kabinet torenhoog, terwijl ze niet in te lossen zijn.


"Het gaat de hele tijd over geld, maar ik mis de visie erachter. Wat lossen we op door de eigen bijdrage uit de schatkist te halen? De kwaliteit van de zorg verbetert er niet door. Daarbij merken individuele bewoners er niets van; een ernstig dement persoon weet niet meer wat er in zijn portemonnee zit. Omdat er jaarlijks 60.000 mensen in een verpleeghuis terechtkomen, gaat het om een heel kleine club."


Waar moet het geld volgens u naartoe?


"De politiek kan bijvoorbeeld inzetten op professionele hulp aan de mantelzorger, zodat die minder snel overbelast raakt. Zo kunnen ouderen in hun eigen omgeving oud worden, en hoeven ze niet naar het verpleeghuis. Daarnaast is het belangrijk om te investeren in samenwerking tussen universiteiten en hogescholen en verpleeghuizen, zodat nieuwe kennis wordt ontwikkeld en in de praktijk wordt gebracht.


"De VVD zegt dat verpleeghuizen zelf mogen weten wat ze met de 2 miljard doen. Maar ik zou liever zien dat het geld gebruikt wordt om te zorgen dat zorgverleners zo worden opgeleid dat ze ouderen in staat stellen om meer zelf te bepalen. Nu mogen ze hun boterham niet smeren, of limonade uit de ijskast halen als hun kleinkinderen op bezoek komen. Het draagt bij aan hun kwaliteit van leven als dat wel mag.


"Mijn tip aan de politiek is: investeer in verwachtingsmanagement, en wees voorzichtig met beloftes. Laat zien dat de meeste verpleeghuizen niet op de zwarte lijst staan en adequate zorg leveren, dat incidenten niet de norm zijn. Nog maar drie maanden geleden meldde een Canadese hoogleraar op een groot ouderenzorgcongres dat Nederland twintig jaar voorloopt op de VS en Canada als het gaat om de kwaliteit van ouderenzorg. Dat blijkt ook uit onderzoek. We doen het in vergelijking met het buitenland heel goed, en daar mogen we best trots op zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden