Een vastendis vol paradoxen

Een 'eenvoudige vastenmaaltijd' met soep van palmharten, een vis-in-bladerdeeg-gerecht en bananenmoes. Zeshonderdvijftig vrijwilligers van de bisschoppelijke Vastenactie waren gisteren voor deze 'Maaltijd van duizend' naar de Grote Kerk in Den Haag gekomen. Driehonderdvijftig minder dan gehoopt. ,,De dag na carnaval, hè. En de krokusvakantie, dus velen zijn op wintersport'', legt de persvoorlichtster uit.

Koert van der Velde

Piet Kuijper, het hoofd van de bisschoppelijke Vastenactie, heeft nog nooit palmharten gegeten. ,,De palmhartensoep is een Oegandees recept. Zo geven we uiting aan onze verbondenheid met de mensen in Oeganda wier onderwijsproject wij steunen.'' Of er binnen dat project ook aidsvoorlichting plaatsvindt weet hij niet.

,,Dat weet de Oegandees Joseph Adweku, die we naar Den Haag hebben gehaald om de feestelijke maaltijd bij te wonen'', zegt Aletta van der Woude, projectmedewerkster Oeganda. Haar ogen zoeken de kerk al af. ,,Sinds Vastenactie is gefuseerd met Cordaid is er veel meer aandacht voor aidspreventie. Het is een speerpunt geworden.'' In Oeganda is meer dan een vierde van de bevolking besmet.

Adweku, die tussen bisschop Van Luyn en de palmhartensoep zijn boodschap zal voorlezen -hij gaat niet in op de aidsepidemie in zijn land- legt desgevraagd uit: ,,Wij vertellen kinderen op school dat het beter is pas seks te hebben na het huwelijk. Wie toch ongehuwd seks wil, raden wij dringend het gebruik van condooms aan.''

Oei, wat moet bisschop Van Luyn daar van vinden? De Nederlandse bisschoppen hebben onlangs nog unaniem verklaard dat het condoom taboe is, ook in rampgebieden als Oeganda. Van Luyn, die net zijn palmhartensoep op heeft, zegt zonder te antwoorden: ,,Volgende vraag''.

Waarom geeft Van Luyn geen antwoord? Van Luyn: ,,Daarom niet''. Maar 'daarom' is geen reden. Van Luyn antwoordt: ,,Vraag het maar aan Simonis''. Maar niet Simonis zit hier te applaudisseren voor een project in Oeganda waar het gebruik van condooms wordt aangeraden, maar bisschop Van Luyn. Van Luyn raakt geïrriteerd. ,,Hoe kan ik er nou iets van zeggen terwijl ik er niets over weet.'' Voor een informatief gesprekje met Adweku voelt hij desgevraagd niets.

Arie Kramer (73) zit al sinds de oprichting veertig jaar geleden bij de bisschoppelijke Vastenactie, onder meer in het bestuur. Eigenlijk is het feestje in de Grote Kerk ook een beetje zijn feest. ,,Waarom vraag je Van Luyn eigenlijk naar zijn mening? Monseigneur Bekkers zei al 'Vraag het me maar liever niet'. Door Van Luyn zijn mening te vragen, benadruk je de hiërarchie. Die kun je ook links laten liggen. Benadruk liever de bevlogenheid van de vele vrijwilligers.''

,,Een ieder heeft een eigen verantwoordelijkheid. De bisschop de zijne, de bestuurders van Vastenactie de hunne. En vanuit hun verantwoordelijkheid stemmen zij wel in met condoomgebruik tegen aids. Ik zie Van Luyn liever als inspirator. Een inspirator praat nu eenmaal niet over een condoomverbod; hij inspireert.''

Hoofd Piet Kuijper wil wel even gauw uitleggen waar het bij de vastenactie om draait. ,,De paradox van eten in de vastentijd vinden wij leuk en spannend. Samen delen zonder andere mensen uit te sluiten.'' Maar dat iedereen hier zomaar zou mogen binnen lopen, bedoelt hij niet. ,,Eh sorry, ik gebruikte een te snelle slogan.'' Vastenactie presenteert zich vanaf nu ook per sterreclame aan het Nederlandse volk, en dat is even wennen: een snelle boodschap met behoud van de eigen identiteit.

De door enkele sponsors verzorgde maaltijd is volgens Kuijper 'eenvoudig' en 'sober'. Hutspot zou nog soberder zijn geweest, geeft hij toe, maar overwogen heeft hij dat 'eigenlijk niet'. ,,De maaltijd moet een oppepper zijn voor de vrijwilligers.''

Voordat de vrijwilligers mogen toetasten, opent Van Luyn met gebed. ,,Waarom kunnen we met al onze kennis en ervaring geen systeem bedenken voor een economie van het genoeg? De gezamenlijke sobere maaltijd is een concrete oefening in de beleving van het evangelie. Door samen te eten zonder anderen uit te sluiten...''

Een overbuurman heeft jaren in een buurland van Oeganda gewerkt, en vindt de maaltijd helemaal niet sober. ,,Een voorgerecht, een toetje? Dat was er daar echt niet bij.''

Tineke van den Heuvel (47) en Trudy Godefrooy (59) uit Kaatsheuvel behoren tot de jongste vastenactievoerders van de parochie, vertellen ze. Iedere vrijwilligersgroep mocht hoogstens twee mensen sturen. Dat veel groepen geen kans zagen een delegatie naar Den Haag te sturen, begrijpen ze niet.

Keurend roeren zij in de voor hen onbekende palmhartensoep. Drijven er soms mosterdzaadjes in? ,,Nee, de gebruikte palmharten komen uit Costa Rica'', weet een tafelgenote van Fair Trade, die de palmharten gratis aan de cateraar geleverd heeft. ,,Daar eten ze palmharten op feestdagen, het is een lekkernij.'' De cateraar geeft desgevraagd toe in plaats van palmharten mosterd te hebben gebruikt. ,,Zeg me: hoe kan ik palmhartensoep maken voor 650 man?''

Van den Heuvel en Godefrooy laten zich de onbekende lekkernijen smaken, maar huts- of stamppot had voor hen ook best gemogen. ,,We zijn echt veel te rijk'', zegt Van den Heuvel. ,,We zouden met heel veel minder toe kunnen, echt waar.'' Tien jaar geleden heeft ze de auto eruit gegooid, omdat die niet echt, heel echt nodig was. ,,Het probleem is het aanbod. Als al die luxe er allemaal niet was, zouden we er ook geen behoefte aan hebben.'' Met een teruggang van vijftig procent zouden beide vrouwen 'niet erg veel moeite' hebben, zeggen ze.

Het hoogtepunt van de vastenactie valt in de vastentijd, de veertig dagen tussen carnaval en Pasen. ,,Dan gaan we langs de deuren'', vertelt Van den Heuvel. ,,Want als je alleen in de kerk collecteert krijg je maar weinig.''

Wat betekent de vastentijd voor Kuijper, het hoofd van Vastenactie? ,,Vroeger aten de mensen het snoep dat ze in de veertigdagentijd opspaarden met Pasen zelf op. Toen kwam de vastenactie. De boodschap was: geef wat je hebt opgespaard aan een ander die het harder nodig heeft. Het eigenlijke vasten is op een gegeven moment een beetje weggezakt. De essentie is nu: het nadenken over het leven. In de vastentijd bezinnen we ons op wat echt belangrijk is. Voor onszelf, en voor onze medemens. Hoe verhoud ik me tot de mensen in de derde wereld, die het minder hebben?''

Voor Van den Heuvel en Godefrooy is de vastentijd niet alleen een kwestie van bezinning. ,,Bij Vastenactie zijn ze bang om te bevoogden. Vroeger werd voorgeschreven wat wel en niet mocht en dat riep weerstand op.'' Wie tijdens de vastenmaaltijd wil roken wordt daarom gevraagd dat in het koor te doen, niet aan tafel.

,,Voor mij is bezinning met een volle maag anders dan met een bijna lege maag'', zegt Godefrooy. Ze eet daarom veertig dagen lang geen snoep, een dag per week geen vlees, een andere dag alleen 125 gram rijst. ,,Het vasten bestaat uit een complex van zaken. Tegenwoordig zijn er velen die juist nu een sapkuur doen -dat komt uit de alternatieve hoek. Want het reinigen van het lichaam versterkt de bezinning door de geest. Als je je daarbij ook nog bezint op de lijdensweg van Christus, dan is zo'n periode helemaal rijk.''

Wat vindt ze van het zwijgen van bisschop Van Luyn over het propageren van condooms tegen aids in Oeganda? Godefrooy: ,,Dat vind ik een slecht standpunt. Maar och, die mensen in Oeganda worden door Vastenactie geholpen en daar gaat het om. Het is een rooms-katholieke overlevingsstrategie: zodra het moeilijk wordt, zwijgen de autoriteiten. Maar laten we eerlijk wezen: het maakt niet uit.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden