Een uitstapje naar Y-Muiden

Tussen Haarlem en IJmuiden Voor deze fietstocht is gebruik gemaakt van de toeristische wegenatlas van de ANWB/VVV. Beginpunt is Haarlem (fietsverhuur NS 023-317066) of eventueel Beverwijk (fietsverhuur NS 02510-26773). De tocht is circa 45 km lang, via de Velserpont ca. 8 km korter. De straatweg van Driehuis naar Bloemendaal kan druk zijn, de bewegwijzerde Landelijke Fietsroute 1a is een goed alternatief (eventueel al vanaf Velsen-Noord te volgen). Het gemeentearchief Velsen heeft in Museum Beeckestijn de tentoonstelling 'Kennemerstrand in beeld' ingericht (te zien t/m 9 oktober, wo t/m zo 12-17 uur). In het stadhuis Velsen te IJmuiden is tegelijkertijd de tentoonstelling 'IJmuiderstrand in beeld' te zien(di t/m vr 9-17, do 19-21.30 uur).

Natúúrlijk had op dat moment nog niemand van IJmuiden gehoord. Hoe kon het ook. De naam bestond alleen in het brein van de schrijver en het 'uitstapje' was een gefantaseerd reisverhaal - verzonnen naar aanleiding van een uitgebreide publicatie waarin de wenselijkheid van een rechtstreekse verbinding van Amsterdamse haven met de Noordzee werd uitgedragen. 'Nimmer is er grootscher ontwerp aan de Nederlandsche natie voorgedragen...' zo begon de brochure. “Bah, alweer een van die projectenmakers”, legde Vissering een fictieve reisgezel in de mond - een allerminst verouderd commentaar als het om het IJ en om IJ-oevers gaat.

Het had nog heel wat voeten in de aarde voordat de financiering van het kanaal door Holland op zijn Smalst rond was en de eerste spade, in 1865, de grond in kon. In 1858 nog noemde een pamflet het lichtzinnig om de oude, hechte duinketen te willen vervangen 'door een paar houten deuren'. Het was een 'hachelijke, hersenschimmige onderneming', en ook nog eens schande, dat men 'wijzer wilde wezen dan Hij, die de ordening van onze kust het aanzien schonk'.

Die ordening is inderdaad goed overhoop gehaald. Hoe mooi het gebied was, is nu haast niet meer voor te stellen. Beroemd was het zeker, en erg in trek als bouwlokatie voor buitenverblijven van Amsterdammers vanwege de gemakkelijke en comfortabele bereikbaarheid per schip. De rijke kooplieden en regenten van de 16e en 17e eeuw tot en met de nouveau riche van de 19e eeuw bouwden en verbouwden kastelen en buitenverblijven langs heel de binnenduinrand, van Elswout bij Overveen, tot kasteel Marquette bij Heemskerk. Een landgoed als Beeckestijn bij Velsen bijvoorbeeld, dat destijds pal aan het nog niet ingepolderde IJ lag, moet een schitterend uitzicht gehad hebben over de wijde watervlakte en de, voor ons ook nauwelijks meer voorstelbare, rijk geschakeerde bedrijvigheid op het water.

Deze fietstocht gaat eerst naar de oostelijke rand van Holland op zijn Smalst: vanuit Haarlem (eerst bordjes richting Spaarnwoude), langs het brede, nog altijd naar scheepvaart geurende Spaarne, naar het destijds aan het nog brede IJ gelegen vissersdorp Spaarndam. Dan over de Mooie Nel, en langs het monument van ons aller Hansje Brinkers en vervolgens langs zijkanaal C, richting pont Buitenhuizen (Y-416). Het Noordzeekanaal is hier als het ware uitgespaard in de inpolderingen van IJ en Wijkermeer: vroeger vertrok het veer naar Buitenhuizen vanuit Spaarndam, nu hoeft de pont alleen maar het Noordzeekanaal over te steken.

Links van de oude Noorder IJ- en Zeedijk (na de pont de ventweg op, dan tweede weg rechts), waar nu de nieuwe snelweg naar de Wijkertunnel aangelegd wordt, lag destijds het Wijkermeer, waarover Beverwijk per schip te bereiken was. Die dijk loopt nu door het wat rommelige achterland van Zaanstad. (De eerste afrit links de Zeedijk af, dan zoveel mogelijk rechtdoor naar Beverwijk, eerst richting centrum, langs de buitenhuizen Akerendam en Scheijbeek, en daarna richting IJmuiden).

Eenmaal weer aangekomen bij het kanaal zijn er twee mogelijkheden: òf met de pont naar Velsen-Zuid - een snelle en aantrekkelijke optie - òf over de sluizen. Dat laatste betekent een onderneming van een ander kaliber: als nietig fietsertje langs het rokende en dampende spektakel van de industrieën van de Hoogovens en over de grote sluizen, de ene na de andere. Even voorbij de eerste spuisluis ligt een café met een geweldig uitzicht op een roestkleurige panorama, en elk nieuw stipje bij de sluismonding in de verte geeft hoop op het binnenvaren van een grote oceaanstomer. Een beetje moet er wel geboet worden voor deze industriële escapade: de kilometers aan de overkant van de sluizen zijn lang.

Iets verder langs het kanaal, nog ruim een kilometer voorbij de plek van de pont, ligt de oude, mooie dorpskern van Velsen-Zuid, onnatuurlijk pal aan het water. Hier is duidelijk te zien hoe het dorp indertijd abrupt in tweeën is gesneden. Op de begraafplaats hier, bij de Engelmunduskerk, zijn nog de graven te vinden van Britse werklui die bij de kanaalwerkzaamheden omgekomen zijn.

Opnieuw naar de duinstrook met zijn buitenplaatsen: langs Velserbeek, Waterland en Beeckestijn met zijn vrij toegankelijke tuinen. Even terug, naar de Driehuizerkerkweg (begint vlak na huize Velserbeek), en vervolgens eigenlijk alsmaar langs de duinrand, langs het eind 19e eeuw nog in een neo-renaissancestijl gebouwde huis Duin en Kruitberg en langs de zorgvuldig geconserveerde ruïne van Brederode, dat hier, tot slot, met flink wat fantasie, als het sic gloria transit mundi van de buitenhuizen kan gelden. De weg terug naar haarlem wijst zich verder van zelf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden