Een Twentse terriër die overal op let

Pieter Omtzigt (41) mocht eigenlijk niet op de kandidatenlijst van het CDA. Maar hij kwam in de Kamer door voorkeurstemmen. 'Als ze zeggen: daar heb je Pieter weer met zijn details, vind ik dat helemaal niet erg.'

Een middenklasse Peugeot verschijnt onder de poort van het Syrisch-orthodoxe klooster Sint Ephrem in Losser. Kamerlid Pieter Omtzigt stapt uit zijn auto. "Even de bisschop begroeten", zegt hij en loopt naar de in een zwarte soutane - kapje op het hoofd - gestoken kerkleider.

Omtzigt woont in Enschede. In het nabijgelegen Losser gaat hij regelmatig naar de kerk. "Een levendige gemeenschap", zegt hij. Hij haalt in het klooster de sleutel van de kathedraal en leidt rond in de kerk. Daarna dalen we de trap af naar de crypte waar vooraanstaande geestelijken worden begraven onder wie in 2007 de voorganger van bisschop Polycarpus.

"In Twente wonen inmiddels meer Syrisch-orthodoxe christenen dan in Oost-Turkije", zegt Omtzigt. Zelf is hij rooms-katholiek. "Ik ga naar beide kerken", zegt hij. "Hier ben ik getrouwd, hier zijn de kinderen gedoopt. De Syrisch-orthodoxe christenen vormen een groep in de verdrukking. In dat soort gemeenschappen ligt de nadruk niet op de theologische verschillen."

Zijn vrouw Ayfer Koç komt uit Turkije en is Syrisch-orthodox. Omtzigt trouwde in 2009 met haar. Zij vluchtte op haar negende met haar ouders en zus uit Turkije omdat zij zich als Syrisch-orthodoxe christenen onveilig voelden. Net als Omtzigt is Koç actief in het CDA. Ze is voorzitter van de fractie van de christendemocraten in Enschede.

Omtzigt ontvangt niet thuis. Hij wil zijn gezin buiten het politieke werk houden. De vier dochters en zijn vrouw hebben al te maken met zijn ruime afwezigheid, want het Kamerlid verblijft van dinsdag tot en met donderdag in Den Haag. Het is voortdurend grenzen bewaken, zegt hij. "Mijn vrouw verstopt de iPad als we in Turkije op vakantie zijn."

Internationale politiek is al decennialang een thema van Omtzigt. Dat hij zich de laatste jaren toelegt op de vervolging van christenen in het Midden-Oosten komt door zijn vrouw. "Ik had een beetje onderschat hoe het er daar aan toegaat", vertelt hij op een bankje in de kloostertuin. "De afgelopen jaren is mij duidelijk geworden dat delen van die regio gewoon christen-vrij worden gemaakt. Hoe meer ik met die mensen in contact kom, hoe meer ik besef hoe heftig de vervolging is. In Twente wonen 15.000 Syrisch-orthodoxe christenen." Hij wijst naar de kathedraal. "Op een feestdag zie je hier meer mensen rondlopen dan je in heel Zuid-oost-Turkije bij elkaar kunt krijgen."

Een aantal jaren geleden sleurde Omtzigt de buitenlandcommissie van de Tweede Kamer mee naar het Mor Gabriël-klooster, een ruim 1600 jaar oud bouwwerk dat een centrale positie heeft in de Syrisch-orthodoxe religie. De Kamerleden moesten een urenlange busrit door de Turkse binnenlanden verdragen. "De collega's van andere partijen, zoals D66, hadden niet veel zin. Maar Joël Voordewind van de ChristenUnie en ik hebben doorgezet."

De belangstelling voor het buitenland heeft er altijd ingezeten, zegt hij. Hij studeerde economie, statistiek en Europees recht in Engeland en Italië en deed promotieonderzoek in Florence. "Ik reis graag."

De internationale belangstelling bracht hem in 2004 in de Raad van Europa. Daar pleitte het Kamerlid een maand geleden nog voor onderzoek naar de democratische controle op de noodfondsen ESM en voorganger ESFS. In deze fondsen zitten de miljarden waarmee zwakkere EU-lidstaten, zoals Griekenland, op de been worden gehouden. De Raad van Europa staat voor bevordering van democratie en mensenrechten, maar vraag Omtzigt niet om een ideologisch betoog. "Die filosofische verhalen over de toekomst van een verenigd Europa gaan de mist in omdat ze niet onderbouwd zijn. Ik ben praktisch. Wij maken constant nieuwe afspraken omdat wij ons niet aan de vorige houden." Het ontbreekt in Europa aan controle, meent de politicus. "Het nationale parlement controleert de minister, maar die sluit met zijn Europese collega's een compromis, waarop wij hem bijna niet meer kunnen aanvallen. Daar zit de spanning op het Europese project. De controle is diffuus. Er zijn duizenden Europese documenten geheim."

Oppositiehengst

In Twente, zegt Omtzigt, komt hij tot rust. Aan het Binnenhof draaft het CDA-Kamerlid van de ene vergadering naar de volgende ontmoeting. Dat bezorgde hem de bijnaam 'oppositiehengst'. Het is niet alleen zijn drukke agenda. Die titel heeft hij ook te danken aan de fanatieke manier waarop hij ministers, staatssecretarissen en Kamerleden van andere partijen bestookt. Omtzigt trekt alle registers open. Vragen stellen, nog maar een keer dezelfde vragen stellen als het antwoord uitblijft, een debat aanvragen, moties indienen en als het allemaal niet wil lukken begint de Twentse terriër van voren af aan.

Kenmerkend is de enorme hoeveelheid onderwerpen die hij achter zich aan sleept. Fractiegenoot Raymond Knops: "Als ik Pieter zou moeten tekenen, zou ik hem laten rennen met allerlei knapzakjes op zijn rug. Hij kan niet goed delegeren of loslaten." Omtzigt krijgt er steeds nieuwe onderwerpen bij maar houdt oude kwesties ook bij zich.

Een overzicht van zijn repertoire: de zorgtoeslag die de belastingdienst in een chaos veranderde, de accijns op brandstof die de pomphouders in Twente zou duperen ten opzichte van de concurrentie over de grens, de verklaringen van het ministerie van justitie in de zaak-Demmink, vragen over wat het kabinet een paar dagen voor de ramp met de MH17 wist van het luchtruim boven Oekraïne, de transparantie van Letse banken, een pleidooi voor het verbieden van een pedofielenclub, onvrede over de naheffing van 642 miljoen die Nederland moet betalen aan de Europese Unie.

Waartoe leidt alle gewroet en het tumult dat het Kamerlid teweegbrengt? Collega Harry van Bommel van de SP, een partij die ook niet vies is van een stevig debat met de minister, vindt dat er veel stof omhoog komt als Omtzigt bezig is. Maar als de storm is gaan liggen, is er meestal weinig veranderd. "Hij heeft te weinig focus", meent Van Bommel. Toch heeft het SP-Kamerlid waardering voor de vechtlust. "Het is de taak van een goed politicus om vragen te stellen. Dat doet hij voortdurend en dat doet hij goed."

Als Omtzigt vragen krijgt over zijn effectiviteit, zegt hij: "Nu ga ik even rechtop zitten. Letse banken? Als er iets misgaat, moeten wij daar de boel overeind houden. Niemand die erop let. Ik doe het wel, en Griekenland laat zien dat het onze taak is. Als ze dan zeggen: daar heb je Pieter weer met zijn details, vind ik dat helemaal niet erg. Tien jaar geleden wilde ik niet dat Europa zich met ons pensioen ging bemoeien. Ik was de enige. Nu vindt iedereen het. De onderzoeksraad die de ramp met de MH17 onderzocht kreeg pas een memo over de veiligheid van het luchtruim boven Oekraïne toen ik er vijf keer vragen over had gesteld. Ik ging helemaal los in de Tweede Kamer."

"Pieter legt de vinger op de zere plek", zegt Knops. "Als hij met vragen komt zie ik Jeroen Dijsselbloem denken: daar heb je hem weer. Als er dan een antwoord komt van de minister van financiën is dat ontwijkend en ontkennend. Maar Pieter houdt vol."

Nadat fractiegenoot Eddy van Hijum eind vorig jaar de Tweede Kamer verliet om gedeputeerde te worden in Overijssel, nam Pieter Omtzigt zijn taak over als woordvoerder financiën, een van de belangrijkste posten in een fractie. "Eddy ging weg en dan kijk je rond: wie heeft de expertise?", zegt Knops, die secretaris is van de CDA-fractie. "Iedereen was het er wel over eens dat Pieter het moest gaan doen. Hij is na fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma het meest ervaren Kamerlid."

De Tukker moet 'financiën' hebben gezien als een overwinning. Hij was bij het opstellen van de kandidatenlijst voor de verkiezingen van 2012 volledig gepasseerd. "Ik zat in de trein en werd gebeld door de partijvoorzitter", vertelt hij. "Die zei: je staat er niet op. Het voelde als een mokerslag. Ik ben zelden zo chagrijnig geweest."

Revanche

Het CDA wilde vers bloed en Omtzigt was bijna tien jaar bezig. Daarnaast werd Omtzigt gezien als een eenling die ook de eigen bewindslieden soms voor de voeten liep. Zelf wil hij niet zeggen waarom de partij hem op een zijspoor wilde zetten. Maar Omtzigt nam revanche. Hij organiseerde een eigen campagne, kwam door de inzet van een aantal partijafdelingen toch op de lijst, zij het op een onverkiesbare plaats. Maar via bijna 37.000 voorkeurstemmen bereikte hij op eigen kracht opnieuw de Tweede Kamer. Sindsdien heeft de Twentse draver aan zelfvertrouwen gewonnen. En zijn geluk: het CDA belandde voor het eerst sinds het einde van de paarse kabinetten in 2002 weer in de oppositie.

Omtzigt: "Ik had de partij al verteld dat ik geschikt ben voor de oppositie. Er werd in het CDA een beetje raar naar gekeken, want dwarsigheid van de oppositie past niet bij onze bestuursstijl, was toen nog de algemene opvatting. In het verleden gingen ministers over mij klagen bij de fractievoorzitter: mag ik alsjeblieft een ander Kamerlid als woordvoerder pensioenen. Ik maakte het de eigen bewindslieden lastig toen wij in het kabinet zaten."

Zijn collega Harry van Bommel signaleert: "Het CDA probeerde hem een paar jaar geleden aan de kant te zetten. Dat heeft hem heel strijdbaar gemaakt. Hij zorgt ervoor dat hij veel in het nieuws is en dat de partij in het vervolg niet meer om hem heen kan."

Als het CDA weer gaat regeren zal Omtzigt zijn aanpak niet wijzigen, zegt hij. "Als Kamerlid is het controleren van de regering mijn hoofdtaak. In een coalitie moet je iets meer achter de schermen werken. Maar ik vind dat juist coalitiepartijen moeten nagaan of het beleid dat zij hebben goedgekeurd op de goede manier wordt uitgevoerd. Neem de verandering van het persoonsgebonden budget. Je kunt bedenken dat het beleid moet veranderen, maar als vervolgens de burger zijn geld niet krijgt, gaat er toch iets fout in de uitvoering en daar zouden regeringspartijen veel kritischer naar moeten kijken."

Omtzigt valt op. Zijn belangrijkste geheim? Artikel 68 van de Grondwet: het recht van een individueel Kamerlid op informatie. Verder is het ervaring en werklust, zegt hij. Zijn WhatsApp-status spreekt boekdelen: 'Ik lees mijn berichten de hele dag'.

De vorige afleveringen van de serie 'Doordouwers' met Ton Elias (VVD), Tunahan Kuzu (Denk, ex-PvdA), Renske Leijten (SP) en Gerard Schouw (D66) verschenen op 11, 21, 24 en 28 juli.

Pieter Herman Omtzigt (41) werd geboren in Den Haag. Hij groeide op in het Twentse Borne en doorliep het gymnasium in Hengelo. Hij was actief bij de jongerenafdeling van het CNV en studeerde daarna economie in Exeter (Engeland), Rome en Florence (Italië). Hij doceerde aan de Universiteit van Amsterdam. Vervolgens kwam hij in 2003 in de Tweede Kamer. Aanvankelijk was hij een onopvallend parlementariër, maar vooral sinds hij bij het CDA op een zijspoor belandde en op eigen kracht (met bijna 37.000 voorkeurstemmen) toch in de Kamer kwam, trekt hij de aandacht. Omtzigt is columnist van de conservatieve website Jalta. Hij is getrouwd en heeft vier dochters.

Pieter Omtzigt

Doordouwers

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden