Een tunnel vol woorden en kleur

Speciaal voor het Grand Palais in Parijs creëerde Daniel Buren een kunstwerk. Spiegels op de grond maken dat de bezoeker door de ruimte zweeft.

Daniel Buren heeft de hemel gevangen, de koepel van het Grand Palais in Parijs was zijn net. Of was dat ook in 1900 al de bedoeling van de architecten? Met een middenschip van 260 meter lang en een koepeldak van glas en staal van 45 meter hoog was het gebouw al van buitenaardse proporties. De tijdelijke installatie ter gelegenheid van Monumenta 2012 maakt van het paleis bij de Champs-Elysées een heel nieuw kunstwerk.

Het begint al aan de buitenkant. De hoofdingang is namelijk verplaatst. "Te plomp, te bombastisch", noemde de Franse kunstenaar Buren de façade met de zuilen. Dus moeten de bezoekers eerst honderd meter omlopen, naar de zijkant van het gebouw. Het werd neergezet voor de wereldtentoonstelling van 1900, als een paleis 'gewijd aan de glorie van de Franse kunst'. Franse kunst in ruime zin: de Salon de l'Automobile werd er van 1901 tot 1961 gehouden, net als de Franse versie van de huishoudbeurs.

Nog steeds zijn er veel kunst- en designbeurzen. Maar eens per jaar is de ruimte zes weken lang gereserveerd voor kunst met een hoofdletter. Monumenta laat sinds 2007 internationaal bekende kunstenaars speciaal voor de ruimte een nieuw kunstwerk maken. En na Anselm Kiefer, Richard Serra, Christian Boltanski en Anish Kapoor is het dit jaar de beurt aan Daniel Buren.

De tijdelijke ingang blijkt een strategische zet: je ziet nu meteen de volle lengte van het middenschip. Een gekleurde tunnel is het: een eindeloze reeks ronde daken van geel, rood, blauw en groen doorzichtig plastic. Je kunt er onderdoor lopen, naar boven kijken - bij zonnig weer kleurt de ruimte erboven alle kleuren van de regenboog. Kleur is voor Buren (1938) het belangrijkste in de kunst: het zijn 'pure gedachten, niet in woorden over te brengen'.

Maar woorden hoor je er ook. Soms lijken er flarden van gesprekken door de ruimte te trekken. Buren liet een door hem geschreven tekst voorlezen in 37 talen. Die stemmen worden 'geprojecteerd' in de ruimte, zorgen ervoor dat je blijft dwalen onder de gekleurde ronde schijven.

Totdat je in het midden komt. De ruimte onder de schijven leek laag - ze zijn 2,5 tot 3 meter hoog, maar dat is niets in deze context. Een grote open plek biedt uitzicht op de 45 meter hoge glazen koepel. Blauw plakplastic op de koepel maakt de hemel bij helder weer nog blauwer, de lucht achter de vrijgelaten ramen steekt er flets bij af. Er liggen grote ronde spiegels op de grond. Bezoekers staan erop, maken foto's via de spiegels naar boven, kijken liggend naar boven en worden zo weer gefotografeerd, zwevend in de ruimte. En ze kijken verwonderd om zich heen op deze enorme binnenplaats.

Het is precies wat Buren wil met zijn kunst: iedereen heeft een eigen ervaring bij zijn installaties. Buren maakt al sinds de jaren zestig alleen maar kunstwerken die voor een bepaalde omgeving zijn gemaakt, in situ.

En dat is soms lastig. Zijn bekendste werk, 'Les deux plateaux' maakte hij in 1986 voor de binnenplaats van het monumentale Palais Royal. Toenmalig premier Chirac dreigde het werk te slopen omdat het de omgeving zou bederven; Buren kon dat met een proces voorkomen. Er staan 260 zuilen van verschillende hoogte, boven- en ondergronds. Het meest opvallende zijn de zwart-witte strepen op de zuilen: het visitekaartje van de kunstenaar. Al sinds de jaren zestig gebruikte hij het motief als een houvast, nadat hij was afgestapt van de traditionele schilderkunst.

De strepen werden een 'visueel gereedschap' in plaats van een motief, een middel om de eigenschappen van de omgeving, zoals kleur, grootte en ruimte, duidelijk te maken. Steeds weer komen de strepen terug in zijn werk - een kleur afgewisseld met wit - en altijd 8,7 cm breed. In het Grand Palais duiken ze op als poten van de 377 gekleurde schijven. De balken lijken lucifers in de overweldigende ruimte van het gebouw. Het is een schaalverdeling als houvast bij een haast buitenaardse ervaring.

Monumenta 2012. Excentrique(s) travail in situ is nog tot 21 juni te zien. Toegang 5 euro. www.monumenta.com

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden