Een treurig afscheid van de Nederlandse tolerantie

Als de rituele slacht verboden wordt, kunnen Joden hun religie niet meer in vrijheid beleven.

Nederland kent een sterke traditie van het beschermen van minderheden. Als jongen, tijdens mijn jeugd in de Verenigde Staten, werd Nederland mij als voorbeeld gesteld van een tolerant land waar andersdenkenden welkom waren. Op school leerden wij hoe Nederland de bakermat van vrijheid en democratie in Europa werd - nog voordat dit idee waar dan ook elders in de wereld postvatte. Wij voelden bewondering voor de kansen die aan de eerste Joodse inwoners van de Lage Landen werden geboden, in een tijd waarin andere landen hen verjoegen.

Een kernwaarde van een democratie is dat de meerderheid van stemmen in het parlement de wet bepaalt. Maar mag een meerderheid altijd haar wil opleggen? Is een 'tirannie van de meerderheid' minder erg dan een dictator? Of moet de meerderheid haar macht prudent gebruiken?

De Founding Fathers - grondleggers van de Verenigde Staten - waarschuwden voor dit gevaar. James Madison schreef dat de republiek 'het ene deel deel van de samenleving moet beschermen tegen onrechtvaardigheid van het andere deel'.

Ook in het Nederlandse politieke debat heeft deze fundamentele discussie een rol gespeeld. Voor Thorbecke was dit de reden om een scheiding van machten in de Grondwet te verankeren. Het Openbaar Ministerie mocht niet een werktuig van de politiek worden; er waren twee terreinen die buiten het politieke domein vielen: het strafrecht en de religie. De uitkomst van deze discussie is dat in Nederland de scheiding tussen kerk en staat fundamenteel is.

Deze traditie dreigt nu doorbroken te worden door het voorstel van de Partij voor de Dieren om de koosjere slacht te verbieden. Dat raakt een religieuze leefwijze die al eeuwenlang (met een korte cesuur tijdens de oorlog) is verankerd in de Nederlandse samenleving. De Raad van State heeft vastgesteld dat koosjere slacht dient te worden beschouwd als een vorm van godsdienstig belijden, vallend binnen de vrijheid van godsdienst.

Door het voorgestelde verbod op koosjer slachten dreigt de Nederlandse staat aan Joden het recht te ontzeggen hun religie in vrijheid te beleven. Een treurige breuk met een roemrucht verleden.

Het hele voorstel zal weinig betekenisvol zijn voor het vermeende doel - het voorkomen van dierenleed. Het gaat maar om een zeer klein percentage van het in Nederland geproduceerde vlees.

De zorg om dierenwelzijn is een nobel doel. Ook in het Jodendom wordt daar van oudsher veel aandacht aan besteed. Bij koosjere slacht (shechita) vinden de verdoving en het slachten zelf vrijwel tegelijkertijd plaats: met een zeer scherp mes worden in één snede slokdarm en luchtpijp doorgesneden, de bloeddruk in de hersenen daalt onmiddellijk en de dood treedt vrijwel direct in. Een vergelijking in 'lijden' tussen dieren die eerst worden verdoofd en daarna gedood, en dieren waarbij dit in één handeling wordt verricht, is moeilijk te maken, ook al wordt er met wetenschappelijk onderzoek (nauwelijks onderbouwd) geschermd.

Frits Bolkestein heeft zijn zorg uitgedrukt dat hij geen toekomst voor 'bewuste Joden' in Nederland ziet. Gelukkig hebben de meeste politieke partijen onmiddellijk hun afschuw van een dergelijke ontwikkeling kenbaar gemaakt. De kern van Bolkesteins zorg is dat een deel van de maatschappij het leven van de Joodse gemeenschap zuur maakt en dat de rest van de maatschappij daartegen (te) weinig optreedt.

Nu blijkt de verontwaardiging van een groot deel van het politieke establishment krokodillentranen te zijn geweest. Politieke partijen die bereid zijn om een verbod op koosjere slacht te steunen, kunnen niet beweren dat ze hun best doen om te laten merken dat de Joodse gemeenschap welkom is in dit land.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden