Een toneelstuk over integratie als sociaal experiment

’Daniel is een lokjood. Besneden! Een soort Shylock die de boel bedriegt. En het is ook nog een Roemeen, dat zijn de ergste.’ Regisseur Johan Doesburg stopt op dit punt de repetitie van het toneelstuk. Wij, de acteurs, discussiëren over de tekstbehandeling van het script. Is een Roemeense jood ’erger’ dan een Pool, of bedoelt de schrijver van het stuk een Poolse jood? De interpretatie is niet eenduidig, zeker als een acteur die de Pool speelt, deze zin moet gaan zeggen.

Dit soort discussies krijg je dus, als je een klassiek toneelstuk in een nieuw jasje steekt. Het stuk van het Nationale Toneel gaat over een nogal diverse groep Hagenaars en Hagenezen, die de opdracht krijgt een toneelvoorstelling te maken van ’Op Hoop van Zegen’.

Bij de repetities leidt dat tot veel discussie, en een korte improvisatie over de ’rangorde’ van joden. Een Roma jood, concluderen we, is waarschijnlijk wel ’erger’ dan een Poolse jood. Daarna mag ik in mijn rol van de Russische Olga aan het werk. Mijn personage gaat haar antisemitisme botvieren op de besneden jood uit Boekarest. Hij mag haar, op zijn beurt, kennelijk een ’hoer’ noemen. Want dat is zijn mening en dat moeten we in Nederland accepteren.

En dan de hamvraag, gesteld door Somalische Hamid. ’Juli sein alemal kafirs, Allah zal juli op een gloeiende plat laten bidden, for alleteid en alleteidMag iek diet segge?’

Hamid, Olga, Daniel en de Poolse Kowalski mogen alles zeggen in dit stuk. Ze zitten vast in een realitysoap. Om hun recht op verblijfsvergunning en/of uitkering te behouden, doen ze mee aan een sociaal experiment uit een van de subsidiepotjes van de gemeente Den Haag. Een sociaal experiment. Ofwel: integratie, of zoals de autochtonen het in het stuk noemen ’poep met nootjes’. Met als decor de (nageschilderde) Panorama Mesdag en het script van Herman Heijermans in de hand staan de acteurs in een über-Nederlandse setting. Hollandser dan ’Op Hoop van Zegen’ wordt het niet.

Een vaderlands noodlotsdrama als kleurboek dat door nieuwe Nederlanders ingekleurd mag worden met de talenten die ze hebben. Of het gebrek eraan. Dit alles gebeurt weliswaar onder dwang en achter gesloten deuren, want het gezelschap professionele autochtone acteurs bevindt zich achter slot en grendel met de allochtonen uit de bak ’onbemiddelbaar’ in het museum Panorama Mesdag.

Vanaf volgende week mag iedereen van alles gaan vinden van dit sociale experiment, terwijl we met de cast onze boerka’s van het toneel ruimen. Maar voor nu kun je alvast zeggen dat de opening van het seizoen van het Nationale Toneel gewaagd is. En uiterst actueel. ’Ze zijn toch boventallig, dat wordt nog wat met de PVV aan de macht’.

Met een regisseur die niet bang is zijn eigen afkomst op de hak te nemen kan dit allemaal. Nu nog met publiek, zodat elke kijker voor zichzelf kan beoordelen wat er van de multiculturele samenleving is geworden. Of nog niet is geworden. Of en wat je wel moet kunnen en willen zeggen onder de paraplu van vrijheid van meningsuiting en religie. Hoe groot de grens is tussen allochtoon en autochtoon, en of je op den duur wel een grens kan en mag trekken.

Of komt die multiculturele samenleving ons duur te staan, zoals de vis ooit duur werd betaald. ’Retour Hollands Spoor’ is een noodlotsdrama in het nieuwe Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden