’Een tik tegen de achilleshiel van de kerk’

’Dit is in generaties niet gebeurd”, zegt kerkhistoricus Ton van Schaik. Dat de dominicanen zich rechtstreeks tot de parochies richten verraadt een ’gewaagde’ en zeer ongebruikelijke strategie. Tot in de jaren vijftig benaderden missiepaters parochies om er geld en mensen te komen werven. Maar dat gebeurde met goedvinden van de plaatselijke pastoor.” Hier is geen toestemming gevaagd – en dat zullen de bisschoppen niet waarderen, verwacht Van Schaik. Te meer omdat het boekje dat vandaag bij parochies belandt, ’een tik tegen de achilleshiel van de kerk is’.

De brochure bekritiseert de traditionele band tussen kerk, ambt en sacrament, precies zoals dominicaanse parochies in heel Nederland dat al jaren doen. „Dat willen ze nu overal uitdragen”, zegt Van Schaik.

Hij ziet de opmerkelijke actie als een ’laatste opflakkering van een vuurtje dat bijna uitgedoofd is’– de dominicanen zijn oud en het zijn er niet veel meer.

„Zij waren de ziel van de kritische Acht Meibeweging, en die is niet voor niets op de fles gegaan”, zegt Van Schaik.

Hij verwacht weinig effect van de ’overmoedige’ dominicaanse actie: „Het is een achterhoedegevecht, de laatste ademtocht van een stervende zwaan.”

’Wel bruikbaar maar niet haalbaar”", zo typeert de Nijmeegse kerkhistoricus Peter Nissen (Radboud Universiteit) het pleidooi van de Nederlandse dominicanen. Het kerkrecht staat een invoering van de verruiming van het priesterambt in de weg.

Een provocatie of een bommetje, zo hoeft hun pleidooi niet opgevat te worden, al zullen de bisschoppen niet blij zijn met het voorstel. Die willen overigens pas reageren als ze de tekst gezien hebben.

Nissen noemt het voorstel ’moedig’. Hij merkt op dat de vier dominicanen die de gedurfde publicatie hebben uitgewerkt allen op zo’n leeftijd zijn dat ze niet meer in aanmerking komen voor een carrièrebaan in de kerk. „Ze hebben vast alle vier een dossier met rode stip bij de congregatie voor de geloofsleer.”

Als gelovigen in de praktijk toch geen verschil ervaren tussen een echte eucharistieviering met een priesters en een woord- en communieviering, met een pastoraal werker, waarom dan niet gewoon doorgegaan met die laatste vorm?

Nissen: „De woord- en communieviering is een liturgisch gedrocht. Het is een lelijk compromis, uit nood geboren. Dat moet je niet willen laten voortbestaan.”

De afschaffing van het celibaat alleen is volgens hem niet voldoende als oplossing voor het probleem van het priestertekort. Al valt op dat de dominicanen in hun boekje nauwelijks een theologisch argument geven om vrouwen toe te laten tot het ambt van voorganger.

De impasse die de dominicanen in Kerk & Ambt schetsen is voor dr. Nissen zeer herkenbaar. „Parochies moeten op eieren lopen, de grenzen verkennen, zo ver gaan dat het bisdom nog net niet boos wordt.”

Dat de bisschoppen buitenspel gehouden zijn hoeft volgens Nissen niet als een provocatie opgevat te worden. De religieuzen hebben hun eigen gezagsstructuur, buiten de bisschop om.

In de traditie van de rk kerk heeft vaker een kritisch geluid vanuit de orden en congregaties geklonken, juist omdat de bisschoppen niets daarover te zeggen hebben.

De dominicanen kennen grote theologen, zoals Thomas van Aquino en Edward Schillebeeckx. In het voorstel van de gekozen voorganger is de lijn van Schillebeeckx te zien, die onderzoek naar historische ontwikkelingen koppelt aan theologie.

Peter Nissen maakt zich wel zorgen over de uitwerking van het voorstel in de parochies. Zonder begeleiding kan het boek alsnog een bommetje worden in geloofsgemeenschappen waar nu met enig kunst- en vliegwerk de lieve vrede bewaard wordt.

In Nederland gaan elke week gemiddeld 348.000 katholieken naar de kerk. Er zijn 700 priesters, 360 pastoraal werkers en 78 diakens beschikbaar voor de parochies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden