Een tijdperk komt ten einde: de allerlaatste leider uit de Sovjet-tijd gaat met pensioen

De scheidende president van Kazachstan laveerde behendig tussen het Westen en de Russische president Poeting. Beeld AP

Het aftreden van Noersoeltan Nazarbajev betekent het einde van een tijdperk. De president van Kazachstan (78) was de laatste man die in het Sovjet-tijdperk aan de macht kwam. Dinsdag maakte hij na dertig jaar zijn aftreden in een tv-toespraak bekend.

“Ik heb de moeilijke beslissing genomen om mijn macht als president op te geven", sprak hij. “Ik blijf u dienen tot mijn dagen geteld zijn. Maar ik zie het nu als mijn taak om een nieuwe generatie leiders op te leiden.”

Nazarbajev, wiens termijn volgend jaar officieel afloopt, werd in 2010 uitgeroepen tot ‘leider van de natie.’ Dat betekent dat hij immuniteit geniet en dat hij bepaalde wetgeving met een veto kan verwijzen naar de prullenbak. In die zin verdwijnt Nazarbajev dus niet van het politieke toneel. Hij blijft tevens hoofd van de invloedrijke Kazachse Veiligheidsraad, en kan achter de schermen dus veel invloed uitoefenen.

Toch komt zijn aftreden voor velen onverwacht. Vorige maand ontsloeg hij de regering na aanhoudende protesten van Kazachse moeders die meer financiële steun vroegen voor hun kinderen. Nazarbajev kondigde vervolgens een pakket maatregelen aan die gunstig uitvielen voor grote families. Die ferme maatregelen waren volgens sommige een opmaat naar een nieuwe termijn. 

Gorbatsjov-kamp

Nazarbajev, die lange tijd voor een staalbedrijf werkte, sloot zich op 22-jarige leeftijd aan bij de Communistische Partij. Hij werkte zich op, ging naar de universiteit en ontpopte zich tot een kritisch denker. Hij wees regelmatig op de tekortkomingen van de Sovjet-Unie. Toen Michail Gorbatsjov gekozen werd als Sovjetleider sloot Nazarbajev zich aan bij zijn kamp. 

In 1989 werd hij leider van Kazachstan. Hij was in eerste instantie geen voorstander van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, maar ging er in 1991 toch mee akkoord dat Kazachstan zich zou afscheiden. Het land leverde zelfs zijn kernwapens in. Hij was en is een geliefd leider en wordt geprezen voor zijn pogingen het etnisch verdeelde Kazachstan bij elkaar te houden. Hij maakte bijvoorbeeld in 1997 van Astana de hoofdstad om zo de Russische minderheid tevreden te stellen. Tegelijkertijd klinkt er kritiek omdat Nazarbajev geen oppositie duldt. 

Opvolging

De voormalig president manoeuvreerde de afgelopen dertig jaar handig tussen Rusland en het Westen. Hij onderhoudt goede banden met de Russische president Poetin en maakt ook deel uit van de Euraziatische Unie, een economische samenwerkingsverband van landen uit de regio en Rusland. Tegelijkertijd liet hij westerse bedrijven toe die massaal investeerde in de Kazachse olie-industrie. 

Wie Nazarbajev opvolgt is nog volstrekt onbekend. Voorlopig neemt de voorzitter van het Hogerhuis en invloedrijk politicus, Kassym-Jomart Tokajev, de taken van Nazarbajev over tot aan de verkiezingen van volgend jaar. Nazarbajev heeft drie dochters die invloedrijke posities bekleden in Kazachstan, maar hij heeft ze nooit, in tegenstelling tot andere leiders in de regio, naar voren geschoven om het leiderschap op zich te nemen.   

Lees ook: 

De wil van ‘papa’ was jarenlang wet

Hij was de gevreesde alleenheerser van Oezbekistan, laveerde behendig tussen Oost en West, en wist zich ondanks alles door veel landgenoten gesteund. De grote vraag is wie zijn opvolger wordt, nu dochter Goelnara bij hem uit de gratie viel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden