Een terrasje met uitzicht... op bootvluchtelingen

Westerse toeristen fietsen door de straten van Kos, waar bootvluchtelingen rondhangen in afwachting van hun tijdelijke verblijfsvergunning.Beeld reuters

In een parkje bij de haven van het Griekse eiland Kos liggen twee Afghaanse mannen in het gras onder een boom. Om hen heen rennen twee peuters, gadegeslagen door hun moeders. Alla Kasparova uit Harlingen en haar partner lopen langs. "Gisteren waren we in een restaurant. Twintig meter verderop zat een groepje vluchtelingen. Jij zit te genieten, terwijl zij niets hebben."

Kasparova schiet even vol en kijkt weg. Jaren geleden is ze zelf vanuit Azerbeidzjan naar Nederland gevlucht. "Dan realiseer ik me hoe goed wij het hebben, dat we niet mogen klagen. Maar we komen hier ook om te ontspannen en bij te komen van de drukte thuis."

Ze verwoordt het gevoel van ongemak waarmee duizenden vakantiegangers deze dagen geconfronteerd worden, nu het toeristisch seizoen in Griekenland op gang komt. Dankzij het mooie weer zijn eilanden als Chios, Lesbos, Samos en Kos niet alleen bij toeristen populair. De zee is nu rustig, zodat elke nacht tientallen tot honderden vluchtelingen uit voornamelijk Syrië en Afghanistan de oversteek per boot vanuit Turkije naar de Griekse vakantie-eilanden wagen. De afgelopen week waren het er meer dan 1500, waarvan een groot deel op Kos voet aan wal zette. Dat eiland is onder Nederlanders een van de populairste Griekse vakantiebestemmingen.

Stuk karton
Eenmaal aan land vragen de vluchtelingen bij het politiebureau vlak bij de haven een tijdelijke verblijfsvergunning aan, een procedure die ongeveer een week in beslag neemt. Daarna kunnen ze doorreizen naar Athene, waar ze hun reis verder Europa in plannen.

Overdag hangen velen rond het politiebureau van Kos, wachtend op nieuws. "Zonder voorzieningen, op een stuk karton! Zet daar dan op z'n minst zo'n eco-toilet neer", zegt Marion van Batum uit Wijk aan Zee. Met haar man Evert Prummel zit ze op een terras. Turkije is zo dichtbij dat je gebouwen met het blote oog kunt onderscheiden. Nog geen vijf kilometer zee scheidt Europa hier van Azië; de stad Bodrum ligt op 15 kilometer afstand.

De haven is geliefd bij toeristen én vluchtelingen. Wie hier een uurtje zit, ziet het ongemak zich voor zijn ogen afspelen. Booteigenaren proberen toeristen te interesseren voor een excursie, terwijl een paar meter verderop vluchtelingen op bankjes in de weer zijn met hun mobiele telefoon. Spierwitte en vuurrode westerse toeristen fietsen in korte broek voorbij en kijken weg.

Rustig
"Het is confronterend. Je ziet dit op tv. Maar het gebeurt dus echt", zegt Van Batum. "Wat hebben die mensen wel niet meegemaakt, dat ze hier zo terecht komen?", vraagt Prummel zich af. Onveilig voelt hij zich geen moment. "Ze zijn heel rustig en doen niemand kwaad. Toch is dit een reden voor mij om niet terug te komen naar Kos."

Dat is precies de reactie waar veel ondernemers op Kos bang voor zijn. Het eiland is sterk afhankelijk van het toerisme. Cafébazen bij het politiebureau klagen dat klanten wegblijven. Ze hebben een scherm neergezet dat de vluchtelingen grotendeels aan het zicht onttrekt, maar het helpt weinig. Ook reppen hoteleigenaren anoniem over annuleringen de afgelopen week.

"Dit is dramatisch voor het imago van Kos", zegt Lena Kostaki, die vlak achter het politiebureau een sieradenkraam heeft. "Toevallig ligt Kos dicht bij Turkije, maar moeten wij daarom voor alles opdraaien?"

Tijdens hun korte verblijf op Kos zijn de vluchtelingen voornamelijk op zichzelf aangewezen. Er is opvang in leegstaande hotels en een kamp net buiten de stad. Maar stroom is daar niet en de sanitaire situatie is er erbarmelijk. "De EU moet te hulp komen. Die vluchtelingen moeten hier weg. Ze passen hier niet." Om daaraan toe te voegen dat ze natuurlijk helpt waar ze kan. "Ik geef ze soms water en eten. En de kinderen krijgen chocolaatjes." Ook andere Grieken helpen waar ze kunnen. Sommige artsen verlenen gratis medische zorg.

Goedkope hotels
Andere ondernemers hebben weinig reden tot klagen. Op veel terrassen hoor je behalve Engels, Duits en Nederlands bijna net zo vaak Arabisch. Vooral de Syrische vluchtelingen hebben wat te besteden, want alleen de middenklasse van artsen, docenten en ingenieurs kan de duizenden euro's voor hun reis betalen. Ze verblijven veelal in goedkope hotels.

"Ik zou naar Duitsland gaan. Daar hebben ze regels en die leven ze na", adviseert een ober aan de 21-jarige Tirej. De student agrotechniek uit Aleppo zit aan een bord gyros. Na meer dan een jaar op de vlucht te zijn, kwam hij tien dagen geleden met zes vrienden aan op Kos. Hij biedt een sigaret aan. "Vóór de oorlog was Syrië zo'n mooi land. Ik had een fijn leven. Het is pijnlijk te zien hoe Europeanen hier zorgeloos vakantie vieren."

Reisbureaus: Geen reden voor omboeking

Reisorganisatie TUI, de grootste van Nederland, heeft enkele tientallen aanvragen gekregen van klanten die hun reis naar de Griekse eilanden Kos en Lesbos willen omboeken of annuleren. Aanleiding zijn de berichten over de meer dan 1500 vluchtelingen die de afgelopen week de oostelijke Griekse eilanden aankwamen, voornamelijk uit Syrië en Afghanistan. Met name Kos is erg populair bij Nederlandse vakantiegangers.

"Wij behandelen die aanvragen volgens de algemene voorwaarden van de reisbranche. In dit geval is annulering of omboeking niet kosteloos mogelijk. Er is geen negatief reisadvies", zegt TUI-woordvoerster Petra Tuinebreijer. "Wij leggen uit dat je gewoon een fijne vakantie kunt hebben op Kos. Op enkele plaatsen in de hoofdstad kun je groepjes vluchtelingen tegenkomen. Wie all-inclusive buiten de hoofdstad verblijft, zal er weinig van mee krijgen."

Concurrent Corendon zegt vooralsnog niets te merken van onrust onder vakantiegangers. "Onze reisleiders krijgen wel regelmatig vragen van klanten die willen weten waar de vluchtelingen nu heen moeten. Uit empathie dus", aldus woordvoerster Daisy Homoet-Mijnals.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden