Een terechte afstraffing voor de onbetrouwbare gemeente

LEIDEN - Spontane receptie op de stoep van de Kernstraat in Leiden. Eva Biesheuvel en Enny Gibbels zouden met de fotograaf even de straat oversteken om te poseren bij de monumentale bomen die dankzij 'hun' referendum niet worden gekapt. Maar de ene buurtgenoot na de andere wil de vrouwen feliciteren. Voorbijgangers geven flessen wijn, bossen bloemen, ferme handdrukken. En vooral veel complimenten. Na tien minuten staat de fotograaf nog steeds geduldig te wachten. Er is geen doorkomen aan.

Woensdag was de grote dag voor Eva Biesheuvel (56) en Enny Gibbels (54), de drijvende krachten achter het eerste referendum in Nederland op initiatief van de bevolking. Het draaide om de vraag of in hun straat een appartementencomplex mag verrijzen. Meer preciezer: of voor de bouw daarvan 10 monumentale bomen gekapt mogen worden en een deel van het voormalige militair tehuis gesloopt mag worden.

Tot hun verbazing en grote vreugde wonnen ze het referendum. Bijna zes van de tien deelnemers aan de volksraadpleging willen dat de bomen en de oude eetzaal overeind blijven staan. “We hadden wel gehoopt op die uitslag, maar na de felle tegencampagne van het gemeentebestuur hadden we het niet meer verwacht”, zegt Gibbels. Dat de esdoorns en iepen tegenover haar huis nu blijven staan, kan ze nog nauwelijks geloven. “Kijk, de eerste takjes lopen al weer uit. Mooi”, zucht Gibbels, meer tegen zichzelf dan tegen de omstanders.

Waarom dwingen burgers een referendum af over bomen en een eetzaaltje? Omdat die bomen en dat zaaltje vlak voor hun eigen, fraaie, woning liggen? De tegenstanders van het referendum noemden het een 'probleem op postzegelformaat', te klein om een hele stad over te raadplegen.

Zeg dat niet tegen Eva Biesheuvel en Enny Gibbels. “Wij handelen niet uit eigenbelang”, reageren ze fel. “Als we twee straten verderop hadden gewoond, hadden we ook tegen deze vreselijke nieuwbouwplannen gevochten.” Het gaat hen om het principe. Van bomen en monumenten hoort het gemeentebestuur af te blijven. “Bovendien is de inspraak bij dit bouwproject een farce geweest. De gemeente heeft volstrekt onzorgvuldig gehandeld”.

In 1990 vernam de buurt dat de gemeente Leiden vage plannen koesterde om achter het volstrekt vervallen voormalig militair tehuis flats te bouwen, tegelijk met de (inmiddels voltooide) renovatie van het tehuis uit 1913. Schrijver Maarten Biesheuvel, de echtgenoot van Eva, klom direct in de pen. Het echtpaar vroeg de minister van WVC om het militair tehuis op de monumentenlijst te plaatsen.

Dat was het begin van vijf jaar actievoeren. De hele buurt, van deur tot deur, steunde het verzet tegen het appartementencomplex. Er kwam een 'stichting tot behoud van het invalidenhuis', er werden bezwaarschriftenprocedures gevoerd, er werd gelobbyd bij de gemeenteraad. Samen met secretaris Jan Pieter Lingen schreven de twee vrouwen zich de vingers blauw aan protestbrieven, bezwaarschriften en petities. Maarten Biesheuvel haakte gedwongen af, door ziekte.

Eva Biesheuvel wist bij aanvang nauwelijks het verschil tussen een esdoorn en een Amerikaanse eik (“En dat weet ik nog niet maar ik vind ze allebei even mooi”), maar net als Enny Gibbels is ze fel op het behoud van de natuur. Ook de natuur in de stad. “Er is toch al zo weinig openbaar groen in deze wijk” Biesheuvel heeft inmiddels een eigen organisatie opgericht die als een terriër waakt over elke boom in de regio Rijnland, de 'Bomenbond'. Samen met Enny Gibbels is ze ook betrokken bij het verzet tegen andere bomenkap in de gemeente Leiden.

Enny Gibbels ziet het simpel, zegt ze: “Bomen kunnen niet praten, en daarom moeten wij het voor hen doen”. Datzelfde geldt voor gebouwen. Gibbels is een hartstochtelijk voorvechtster van de monumentenzorg in haar stad. De 'molen met de put', een replica van een historische molen langs de oude stadsbolwerken, werd tien jaar geleden gebouwd na een initiatief van Gibbels. Ze gaf niet op tot de molen er stond.

Met eenzelfde verbetenheid regelde ze dit jaar dat er 4 500 handtekeningen werden verzameld, nodig om bij het gemeentebestuur van Leiden een referendum af te dwingen. Gibbels ging van deur-tot-deur in Leiden, tot ze de allerlaatste handtekening had bemachtigd. Haar grootste triomf was de lijst met 50 spontane handtekeningen van ambtenaren op de afdeling huisvesting van de gemeente Leiden.

Eva Biesheuvel, die slecht ter been is, zorgde voor het vele telefoonwerk, dat haar bijna full-time in beslag nam. “Terwijl ik ook nog voor mijn zieke man moest zorgen”. Secretaris Jan Pieter Lingen, die net zijn huis had gekocht toen de gemeente de nieuwbouwplannen aankondigde, werkte ondertussen door aan de drie verschillende bezwaarschriftenprocedures tegen het appartementencomplex. “Want je weet maar nooit, zelfs niet nu we het referendum hebben gewonnen.”

De secretaris sluit niet uit dat veel Leidenaren uit een algemeen gevoel van onvrede tegen de plannen met het militaire tehuis hebben gestemd. “Maar dat wij het referendum hebben gewonnen komt niet door proteststemmen alleen. Zo makkelijk krijg je geen 5 000 handtekeningen bij elkaar voor een referendum. De mensen in Leiden, ook buiten deze buurt, voelen zich aangeproken omdat ze zien dat de plannen van het gemeentebestuur niet deugen. De gemeente is niet betrouwbaar geweest en dat is - terecht - afgestraft.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden