'Een tekst is een excuus om iets te zingen'

Op de nieuwe plaat van Normaal trekt Bennie Jolink als protestzanger ten strijde tegen het 'populistisch rechts gelul'. En op een schilderij beeldt hij Wilders af met Hitler en Breivik. 'Daar heb ik uitstekende redenen voor'.

Normaal, de band die in 1977 doorbrak met 'Oerend Hard', en die de dialectrock groot maakte, die associeer je toch meer met platte lol dan met politiek geëngageerde teksten. Maar voor zanger Bennie Jolink was de maat ineens vol. Op de nieuwe plaat 'Halve soul, helemaal høken', trekt hij in een paar nummers ten strijde tegen het 'populistisch rechts gelul' dat hij overal om zich heen hoort.

En niet alleen in zijn songteksten laat hij zijn mening luid doorklinken. Op zijn site publiceerde hij een uitgebreide bespreking van alle politieke partijen. "Van huis uit ben ik socialist, maar in een economische crisis moet je de rode clichés even laten varen. Dus ik stem tactisch op een grijze, saaie middenpartij, D66."

Maar het was toch vooral één schilderij waarmee Jolink deze week in het nieuws kwam. Bij alle nummers op de nieuwe cd schilderde hij een toepasselijke voorstelling voor in het cd-boekje. En bij het nummer 'Heb i-j dat ok?' beeldde hij Wilders af naast Adolf Hitler en Anders Breivik.

Dan weet je wat je kunt verwachten: een storm van verontwaardiging. En bedreigingen. Maar over dat laatste gaan we het in ieder geval niet hebben, maakt Bennie Jolink direct duidelijk. "Ik lach daar om, maar mijn vrouw niet". Maar de plaat roept natuurlijk nog meer vragen op.

Bennie Jolink als protestzanger. Zo kenden we u nog niet.
"Nou ja, 'Oerend Hard' is natuurlijk ook een soort protestnummer, tegen automobilisten die niet op motorrijders letten. Een van onze eerste nummers ging over de vervuiling. Dat moet in 1975 geweest zijn. We hadden toen ook 'Nonkel Joseph', waarin Joseph Luns er even flink doorgehaald werd."

U gaat er nu wel extra hard tegenaan.
"Ik begon in september aan de plaat te werken. Ik was net 65 geworden, dus ik dacht: voor ik het misschien rustig aan moet gaan doen, haal ik nog een keer alles uit de kast.

"Het had nog heftiger kunnen zijn hoor. In een van die liedjes zing ik 'Disse kutregering naait ons een oor aan', en daar hoorde eigenlijk een schilderij bij van Wilders die op een troon zit en zich door Maxime Verhagen laat pijpen, terwijl hij Rutte met een zweepje afranselt. Maar toen viel die regering, dus dacht ik: laat maar."

Maakt u die schilderijen voor het shockeffect, om een beetje te stangen?
"Welnee, ik had gewoon bedacht dat er bij ieder liedje ook een schilderij moest komen. In 1968, in mijn eindexamenstuk op de kunstacademie, had ik al de wens uitgesproken om beeldende kunst, muziek en literatuur samen te brengen. Goed, dat was een beetje brallerig en zwaarwichtig allemaal, maar het moest toch maar eens gebeuren, vond ik. Eigenlijk wil ik een leven als Herman Brood, door de week schilderen en in het weekend muziek maken. Maar dan zonder de drugs.

"Nou ja, toen ben ik op vakantie gegaan naar Jamaica en gewoon maar eens begonnen, wat palmbomen schetsen enzo. En nu heeft iedereen het ineens over dat schilderij met Wilders, maar dat is maar één van de zeventien schilderijen hoor."

Niet zo gek toch? De vergelijking met Breivik en Hitler is tamelijk grof.
"Daar heb ik toch uitstekende redenen voor! Hitler was een democratisch gekozen populist die iets zei wat veel mensen wilden horen. Hij creëerde een gemeenschappelijke vijand. Dat doet Wilders ook. En er was ook nauwelijks oppositie tegen Hitler hè, iedereen stond daar Heil Hitler te schreeuwen. En Breivik, die geeft zelf aan dat Wilders een inspiratiebron voor hem is geweest."

En het gedachtengoed van Wilders ontaardt automatisch in massamoord?
"Hopelijk niet. Daar waarschuw ik juist voor, voor waar het in kan ontaarden."

Gaan mensen niet juist met Wilders sympathiseren door zo'n schilderij?
"Nou, dat is in ieder geval niet de bedoeling. Het zegt ook wat, als mensen zich daardoor laten beïnvloeden. Het is maar één liedje. Terwijl ik op die plaat over allerlei onderwerpen zing, over de politiek in het algemeen, over de media, er staat een nummer over de psychologie bij."

Goed, psychologie. Hoe verklaart u dat veel mensen zich aangetrokken voelen tot het populisme?
"Laten we eerst even vaststellen dat de PVV daar niet het monopolie op heeft hè. Iedereen doet er aan mee. Ook de SP, met dat domme anti-Europagelul. Of Rutte, die ons land te schande heeft gemaakt door zich niet uit te spreken tegen dat Polenmeldpunt.

"Maar goed, populisme, dat is van alle tijden. Politici zeggen wat mensen graag willen horen. De massa is nou eenmaal nogal dom. Of nee, dat klinkt misschien wat denigrerend. Maar oppervlakkig zijn de meeste mensen wel. Hoeveel mensen ontwikkelen er nou zelfstandig originele gedachten? Dat moet je zo'n Wilders dan weer wel nageven, hij is slim en verbaal begaafd. Kopvoddentaks, hoe verzin je het...

"En dan hoor je hem op de radio iets zeggen, over strenger straffen, waarvan je even denkt: ja, daar zit wel wat in. Tot je even beter gaat nadenken, en beseft dat het onzin is. In Amerika hebben ze ook strengere straffen, en toch meer misdaad. Maar de mensen willen dat graag horen. Dat is populisme."

Je kunt ook zeggen: het hoort bij de democratie dat politici naar mensen luisteren.
"Ja. Maar democratie is ook niet alleen maar iets positiefs. Dat de massa makkelijk te manipuleren is, is een nadeel. Of dat je hier in de buurt motorcrosscircuits hebt, waar mensen al tientallen jaren met plezier naartoe gaan. En dan komt er zo'n eentalige sukkel uit de Randstad naast wonen en die begint over geluidsoverlast te klagen. Eén zakkenwasser kan iets moois om zeep helpen. Dat zijn de uitwassen van de democratie."

U mag graag mopperen op de grachtengordel, en zingt in dialect. Voelt u ook niet wat verwantschap met het populisme?
"Er is ook een verschil hè. Ik ben geen politicus en ik zit niet in de regering. Volgens mij was het Herman Finkers die zei: als je Wilders in een theater neerzet, heb je een geweldige show. Als artiest moet je een beetje chargeren. Als mijn songteksten alleen maar uit wetenschappelijke, genuanceerde beweringen zouden bestaan, dan zijn ze niet meer zingbaar natuurlijk. Nederlands is al lastig genoeg om in te zingen.

"Dus ja, als iedereen bij ons in de zaal 'Boeren! Boeren!' staat te schreeuwen, is dat dan populisme? Misschien wel."

Trouwens, de muziek op uw nieuwe plaat klinkt exotischer dan ooit.
"Ik ben altijd al een groot bewonderaar van Bob Marley geweest, en nu was ik op Jamaica, dus je hoort wat reggae terug. En op dit album spelen blazers mee. Dat kan je blues noemen, of soul, maar al die muziek komt uit dezelfde bron."

Bent u niet bang dat u uw fans wegjaagt?
"Ik heb mijn oren nog nooit naar fans laten hangen. Ik houd niet eens van dat woord, fans. Ayenoord en Feyenax, die hebben fans, fanatieke mensen die elkaar het hoofd inslaan. Zo werkt het bij ons niet. Als je zin hebt om naar een optreden te komen, dan kom je langs. Maar ik zal je niet dwingen. De meeste Normaalfans begrijpen overigens prima wat ik bedoel, daar krijg ik steunbetuigingen van.

"Maar sommige mensen roepen nu op internet dat ze onze cd's vernietigd hebben en nooit meer naar een concert komen. Aan het taalgebruik en de kromme zinnen zie je al wat voor mensen dat zo ongeveer zijn. Dan is mijn reactie: beloofd is beloofd. Blijf maar weg. Wordt het alleen maar gezelliger van."

Dat zingt u ook in een van de liedjes: bemoei ow met ow eiges, dan bemoei i-j ow niet met mien. Is dat dan de oplossing?
"Ach, dat is ook maar gewoon een tekst. Daarin maak ik ook nog een grap over moslimvrouwen. Maar daar moet je niet een heel politiek programma aan vasthangen. Willem Wilmink, de beste tekstschrijver die we in Nederland gehad hebben, zei het al: een songtekst is niet bedoeld om opgelezen te worden."

Maar wat wilt u dan bereiken met die teksten?
"Bereiken, bereiken... Het gaat anders. Er zit de hele dag muziek in mijn hoofd, en soms denk ik: hé, dat is geen bestaand nummer. Dan ga ik het zelf schrijven, en daar zit dan vaak al een soort kapstok-zin bij. Dat is vaak gewoon lachen, zo'n zin. Daar ga je dan andere beelden en teksten bij bedenken. Maar om nou te zeggen, ik wil dit-en-dat bereiken... Kom, kom, het is lol. Een tekst is een excuus om iets te zingen."

Hoe langt blijft u nog zingen? U zei net iets over rustiger aan doen.
"Ik heb altijd met mijn gezondheid gesukkeld, maar de laatste tijd gaat het juist heel goed. Toch is dit de laatste grote cd die we met Normaal doen. Er zit ook een theatertour bij, dat kost toch energie. Maar ik heb nog allerlei projecten liggen, ik wil bijvoorbeeld nog een verzameling countryliedjes uitbrengen."

Ze zeggen ook wel eens dat je met de jaren milder wordt.
"Dat geldt dan weer niet voor mij. Ik heb minder zin dan ooit om concessies te doen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden