Een teken dat de hemel niet tevreden is

De vallei van Kathmandu staat op de werelderfgoedlijst van Unesco. Een groot deel ervan is zwaar getroffen door de aardbeving. Maar de schade is meer dan alleen materieel.

TEKST SANDRA KOOKE

Nepal is door de aardbeving in het culturele en religieuze hart getroffen, zeggen kenners van het land. Met name Durbar Plein in de hoofdstad Kathmandu is het centrum van het religieuze en politieke leven van het land. Daar staan de belangrijkste tempels en het oude paleis. Niet alleen toeristen komen er massaal, ook de inwoners van het land brengen er de belangrijkste feestdagen door, vertelt Henk Dolfing, die tussen 2003 en 2007 in Nepal woonde en er nog veel contacten in boeddhistische kringen heeft.

Op en rond het plein staan wel vijftig tempels, waaronder die van de god Vishnu en de levende godin Kumari - een uitverkozen jong meisje dat daar woont tot ze menstrueert - en Kasthamandap, de tempel waaraan Kathmandu zijn naam te dank heeft. Dolfing: "De tempels zijn voornamelijk hindoeïstisch, maar hindoeïsme en boeddhisme lopen in dit land door elkaar heen."

Ook in economisch opzicht was het plein altijd van groot belang. Want over Durbar Plein liep de oude handelsroute die India verbond met de Zijderoute. Er zijn nog altijd eeuwenoude winkeltjes te vinden.

Dolfing: "Maar het plein is ook van groot belang voor de politieke macht. De koning stond aan het hoofd van het land én aan het hoofd van de hindoeïstische gemeenschap. Nu er sinds 2008 een republiek is, is dat eigenlijk niet anders."

Dat zegt ook Paul van der Velde, hoogleraar Aziatische Religies aan de Radboud Universiteit. "De regering belichaamt de god Vishnu. Weliswaar is de regering tegenwoordig gekozen, maar zij heeft nog steeds een goddelijk karakter. Durbar Plein is de plek die de regering legitimeert. De moderne regeringsgebouwen staan ergens anders, maar de residentie - zeg maar het Binnenhof van Nepal - is het oude paleis op Durbar Plein, Hanuman Dhoka."

Het is niet de eerste keer dat de tempels en paleizen door aardbevingen zijn geraakt. In 1934 was er een nog zwaardere aardbeving die veel verwoestte. Wat er nu staat, zijn grotendeels reconstructies van oudere tempels. Van der Velde gaat ervan uit dat de Unesco, die de monumenten in de hele vallei van Kathmandu tot werelderfgoed heeft verklaard, voor de restauratie gaat zorgen.

"Maar dat neemt niet weg dat Nepal religieus zwaar getroffen is. Voor Nepalezen is dat een teken dat de hemel niet instemt met wat op aarde gebeurt. Als de regering goed was, zou er geen aardbeving plaats hebben gehad, denken zij. Wij zouden er niet over denken Mark Rutte de schuld te geven van een verregende zomer, in Aziatische landen is zoiets heel gewoon. Je ziet vaak dat een regering valt na een natuurramp. In Nepal is het toch al een chaos, de bevolking wordt steeds ontevredener. De aardbeving zou voor de bevolking een bewijs kunnen zijn dat de regering de oorzaak van deze ellende is."

Hindoeïstische heiligdommen zwaarder getroffen

Behalve Durbar Plein in Kathmandu zijn de Durbar Pleinen in de steden Patan en Bhaktapur geraakt. In Bhaktapur, de culturele hoofdstad van Nepal, zou tachtig procent van de tempels zijn vernietigd, meldt de BBC.

In Kathmandu is ook de opvallende, vijftig meter hoge Dharhara-toren ingestort. De toren uit 1832 - na de aardbeving in 1934 grotendeels herbouwd - was een belangrijk herkenningspunt in de stad, maar had geen religieuze functie. Toeristen klommen er graag op vanwege het uitzicht.

De boeddhistische heiligdommen hebben de aardbeving beter overleefd dan de hindoeïstische. Dat komt door de constructie, vertelt Henk Dolfing. "De tempels van de hindoes bestaan uit veel hout, baksteen en een cement dat wordt gemaakt van zand en modder. De boeddhistische stupa's, waarin relieken van grote leraren worden bewaard, zijn stevige, sobere gebouwen van Tibetaanse architectuur. De boeddhistische kloosters in de bergen hebben, voor zover ik het kan nagaan via mijn contacten, geen doden te betreuren en veel minder schade."

Het boeddhistische complex Swayambhunath heeft veel schade, maar het belangrijkste onderdeel, de stupa met boeddha-ogen en -wenkbrauwen, is gespaard gebleven. Ook de stupa van Boudhanath heeft scheuren, maar staat nog overeind.

Niet alle hindoeïstische tempels zijn vernietigd. Een van de belangrijkste, de Pashupatinath-tempel van de god Shiva, staat er nog. Hij ligt even buiten de stad Kathmandu aan een rivier. Het is de plek waar hindoes hun doden cremeren, vertelt Dolfing. "Daar zal het nu heel druk zijn."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden