Een tbs'er lesgeven? Voor studenten in Utrecht een vrij normale zaak. Of toch niet?

Studenten brengen hun meeste tijd door in de kroeg. Voor de bar als het loon binnen is, en erachter als er bijverdiend moet worden. Zo'n twintig Utrechtse studenten kiezen echter voor een opmerkelijker bijbaan dan de horeca. In de Dr. Henri van der Hoeven Kliniek geven ze les aan tbs-patiënten.

De kliniek in Utrecht telt ongeveer honderd patiënten, die ter beschikking zijn gesteld (tbs). Studenten geven daar, als hulpleerkrachten binnen het vaste onderwijsteam, al sinds de jaren '60 les aan plegers van zware delicten met een psychische stoornis. Ze doen er zelf opvallend rustig over. Zien het meer als een relaxed baantje, dan een 'missie'. Ze zijn niet extra bevlogen of op zoek naar sensatie. Maar toch:

,,Ik voel me hier nuttiger dan als ik achter de kassa zou zitten”, zegt Lea Rood (24), die psychologie heeft gestudeerd.

Ze geeft sinds een paar maanden Spaans en Frans aan tbs-patiënten. Vier leerlingen heeft ze, die ze een uur per week individueel lesgeeft. Als ze komen opdagen tenminste. Want ongeveer een derde van de geplande lessen vervalt, omdat de patiënt niet komt opdagen. Zoals de leerling van rechtenstudent Thijs Paré (27), die de hulpleerkracht alleen laat zitten vanmiddag. Reden onbekend. Paré: ,,Ik zag hem vandaag nog in de gang. Hij groette me en zei 'tot vanmiddag'. Dus ik heb geen idee waarom hij er niet is.” En het maakt hem ook niet zoveel uit. Hij krijgt voor zijn wiskundeles gewoon zijn negen euro vijftig per uur doorbetaald.

Met de achtergrond en het resocialisatieproces van de patiënt bemoeien de studenten zich nauwelijks. Ze krijgen van tevoren alleen wat relevante informatie over het niveau, zelfbeeld en eventuele stoornis van hun leerling. Over de justitiële achtergrond weten de studenten vaak niets en dat willen ze ook niet. Dat leidt alleen maar af. ,,Dat het niet zo fraai is wat ze hebben gedaan, weet je natuurlijk”, zegt Rood. Maar dan verdedigend:

,,Maar er zit wel gewoon een mens tegenover je hoor!”

Nou ja, gewoon... Het zijn wel mensen met een stoornis en dat is soms wel te merken. Huiswerk opgeven bijvoorbeeld, blijkt een onmogelijke zaak. ,,Dat kan ik wel doen”, zegt Paré, ,,maar dan weet ik toch al dat ze het niet afhebben de volgende keer.” Voor psychologiestudente Tessel Krijn (22), die biologie geeft, maken dat soort dingen de bijbaan juist een extra uitdaging. ,,Tijdens mijn studie lees ik veel over persoonlijkheidsstoornissen, maar hier ga ik er echt mee aan de gang.” Een autistische leerling moet anders benaderd worden dan een narcist. Voor de studenten is het schipperen tussen het bewaren van afstand en het luisteren naar levensverhalen. ,,Vaak laat ik ze gewoon even praten”, zegt Lea Rood, ,,of huilen, dan is het het snelst weer over.” Tessel Krijn vult aan: ,,Als een leerling andersom heel erg geïnteresseerd is in jouw persoonlijk leven, dan moet je direct zeggen waar het op staat. Dat je hier bent om les te geven en niks anders.”

Die maatregel is er deels omdat de studenten zich bij hun onderwijsleest moeten houden, maar deels ook voor hun eigen veiligheid.

Want hoewel de kliniek vriendelijk aandoet, zonder detectiepoortjes en vervaarlijk uitziende bewakers in uniform, zitten in de kliniek wel mensen die gruwelijke misdrijven hebben gepleegd. Delicten die stuk voor stuk de krant hebben gehaald.

Een student die wil komen lesgeven in de kliniek krijgt daarom eerst een indringend gesprek met hoofd Onderwijs Adriaan de Zeeuw, die in de jaren zeventig zelf 'een langharige lesgevende student' was. In de tuin, na de rondleiding wijst hij ze vaderlijk op de risico's. Ook laat hij ze nadenken over het ethische aspect: wil ik mijn energie geven aan plegers van ernstige misdaden?

Maar verder wordt het baantje het liefst zo normaal mogelijk gezien. Zoals dat past bij het uitgangspunt van de kliniek, die in een gewone woonwijk, in een gewone straat, in een gewoon gebouw gevestigd is. Aan de lesgevende studenten is die normale sfeer te merken. Geen sensationele verhalen over hun werk.

,,De patiënten zijn helemaal niet zo gek als je denkt”, benadrukt Lea Rood.

Bang zijn de studenten dan ook niet echt. Risico's worden vermeden. Ze mogen hun mobiele telefoon niet meenemen en ook adresboeken en agenda's kunnen ze beter niet laten slingeren. Lunchen in de kantine beneden moet met de hele afdeling, zodat niemand alleen achterblijft op de gang. En de vrouwelijke studenten kleden zich bewust decent. ,,Ik zou geen laaguitgesneden topje aandoen”, lacht studente Krijn. ,,Nee dan vraag je er pas écht om”, beaamt Rood met een grijns.

De studenten laten aan de ene kant persoonlijk eigendommen thuis, maar de kliniek is zo vriendelijk beveiligd, dat ze zonder moeite drugs of wapens voor de patiënten mee zouden kunnen smokkelen. De Zeeuw vertrouwt zijn studenten echter. ,,Het zijn geen sensatiezoekers, maar werknemers, die ook moreel mee moeten draaien in het systeem.”

En dat werkt. Het enige waarvan het hoofd Onderwijs zich herinnert dat het naar buiten is 'gesmokkeld', is een brief. Een patiënt nam een dichtgeplakte envelop met postzegel mee naar de les. ,,Zeg, kun jij die even posten, want ik mag niet naar buiten.” Zonder nadenken nam de student de brief mee en gooide die in een brievenbus. ,,Dom natuurlijk”, zegt De Zeeuw hoofdschuddend. ,,Je weet niet wat erin stond. Het had zomaar een dreigbrief kunnen zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden